<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Cao Xuân Huy

 

Giáo sư Cao Xuân Huy (1900 - 1983)

Tiểu sử

Giáo sư triết học Cao Xuân Huy chuyên nghiên cứu về lịch sử tư tưởng triết học phương Đông. Ông là cháu nội của Cao Xuân Dục, con Cao Xuân Tiếu – một gia đình có truyền thống nho học. Ông sinh ngày 28-5-1900 tại làng Cao Xá, xã Thịnh Mỹ, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An, nay là làng Cao Xá, xã Diễn Thịnh, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An.

Gia đình ông có một thư viện lớn nhất trong toàn quốc còn gọi là Long Cương bảo tàng thư viện. Thời niên thiếu đã từng được thân phụ kì vọng vào việc đạt đại khoa để theo đuổi “nghiệp nhà”. Nhưng bấy giờ đã là những năm đầu của chiến tranh thế giới lần nhất và phong trào yêu nước lên cao, nên đối với ông con đường khoa cử không trở thành mộng tưởng của những người có tâm hồn tha thiết yêu nước nữa.

Năm 1925, tốt nghiệp trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội. Cũng trong năm 1925, cụ Phan Bội Châu bị thực dân Pháp bắt giam. Nhiều phong trào đấu tranh chính trị đòi thả cụ Phan. Vốn sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống yêu nước và chống Pháp, ông cũng bắt đầu tham gia hoạt động cách mạng. Khi đó, ông đang dạy ở Trường Quốc học Huế. Năm 1926, ông gia nhập Tân Việt Cách mạng đảng.

Năm 1927, thực dân Pháp tấn công đảng Tân Việt. Ông bị giải chức, đày ra Lao Bảo, sau đó giải về Nghệ An mãi đến năm 1929 mới được thả, ông về làm công tạm cho nhà in Đắc Lập, Huế. Từ năm 1935, ông vào Sài Gòn dạy tư thục Trung học Paul Doumer và Trung học Chấn Thanh. Năm 1938, trở ra Huế dạy tư thục Hồ Đắc Hàm, Việt Anh, Thuận Hóa và tham gia viết báo tiếng Pháp: Revue pédagogique.

Năm 1945, ông được Chính phủ Lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mời ra Hà Nội dạy môn triết học phương Đông tại trường Đại học Việt Nam. Trường này đóng cửa sau 3 tháng vì tình hình chính trị Việt - Pháp căng thẳng.

Sau Cách mạng tháng Tám ông làm Hiệu trưởng trường trung học Nguyễn Xuân Ôn ở Nghệ An. Từ năm 1949 - 1959 ông phụ trách giảng dạy triết học cổ đại phương Đông trong các trường ở vùng kháng chiến và các trường đại học ở Hà Nội.

Năm 1958 ông được phong chức giáo sư, rồi trưởng ban Hán học, Trưởng ban Văn học cổ đại Việt Nam, rồi làm giáo sư chính lớp Đại học Hán Nôm tại Hà Nội. Sau đó tiếp tục dạy các lớp chuyên tu sau Đại học, đã đào tạo được một thế hệ trẻ có khả năng nghiên cứu Cổ học nước nhà.

Tác phẩm

Ông còn để lại cho đời một số giáo trình Đại học xuất sắc về:

·         Kinh Dịch

·         Luận ngữ

·         Mạnh Tử

·         Bách gia chư tử.

Và một số công trình nghiên cứu đóng góp cho nền văn học và triết học:

·         Nghiên cứu triết học Đông phương

·         Nghiên cứu tư tưởng và văn hoá Việt Nam cổ, trung, đại

·         Chủ Toàn và Chủ Biệt - Hệ Tư Tưởng Nhất Nguyên - Phi Bài Trung

·         Nghiên cứu về Nhận Thức Luận

·         Động và Tĩnh trong Cấu Trúc Luận

·         Tham gia nghiên cứu và hiệu đính bản dịch Vân đài loại ngữ của Lê Quý Đôn, Nguồn gốc các loài của Charles Darwin, Đông Chu Liệt Quốc của Phan Kế Bính, Trúc Lâm tông chỉ nguyên thanh của Ngô Thì Nhậm.

Ông mất vào năm Quý Hợi  ngày 22-10-1983 tại TP HCM hưởng thọ 83 tuổi. Ông được Nhà nước Việt Nam tặng tưởng Huân chương Kháng Chiến hạng nhì (1960), giải thưởng Hồ Chí Minh (truy tặng, 1996) cho công trình nghiên cứu "Tư tưởng Phương Đông gợi những điểm nhìn tham chiếu".

Năm 1985, tên ông được đặt cho một con đường thuộc Phường 25, quân Bình Thạnh tại TP HCM.

Những nhận xét về ông qua các nhà nghiên cứu đương thời:

Viện Văn học cho rằng: “Giáo sư Cao Xuân Huy là người suốt đời tận tụy với công việc cao quí của một người thầy giáo. Với kiến thức uyên bác và nhiệt tình bền bỉ trong năm mươi ba năm trời dạy học, Giáo sư đã đào tạo cho đất nước nhiều thế hệ học trò mà ngày nay đều đã trưởng thành”.

Giáo sư Đặng Thai Mai: "Ở Việt Nam không ai hiểu học thuyết Lão Trang sâu sắc hơn cụ Huy".

Giáo sư Nguyễn Huệ Chi, trong bài Cao Xuân Huy trong thế giới người hiền giới thiệu cuốn Tư tưởng phương Đông gợi những điểm nhìn tham chiếu viết: "Cái tên Cao Xuân Huy trong trí nhớ của hầu hết các thế hệ trí thức trong khoảng 50 năm nay là đại biểu cho một ngành học hình như ai nghe cũng thấy sợ: triết học Đông phương".

Viện sĩ Eidelyn (Liên Xô): "Những nhà Trung Quốc học như cụ Cao Xuân Huy ở trên thế giới chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay!".


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt