<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Làng nghề Tây Hồ

Vị trí
 

Làng làm nón Tây Hồ tọa lạc bên bờ sông Như Ý, xã Phú Hồ, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên - Huế. Nón lá Tây Hồ đã trải qua bao thăng trầm lịch sử cùng với người dân làng Tây Hồ. Ở Tây Hồ không chỉ phụ nữ biết chằm nón mà ngay cả những người đàn ông cũng có thể giúp chuốt vành, lên khung nón. Không biết tự bao giờ, làng đã bắt đầu nghề làm nón bài thơ. Người ta chỉ biết rằng trải qua bao sự thăng trầm lịch sử làm nón vẫn là cái nghề, là nghiệp phải noi theo của bao thế hệ người làng Tây Hồ.

Nghề làm nón
 

Chiếc nón Tây Hồ tô điểm cho vẻ đẹp Huế - Ảnh: Đào Hoa Nữ

Có thể nói làng Tây Hồ là nơi xuất xứ của chiếc nón bài thơ nổi tiếng của xứ Huế. Chiếc nón bài thơ ra đời ở Tây Hồ như một sự tình cờ. Đó là vào khoảng những năm 1959 - 1960, ông Bùi Quang Bặc - một nghệ nhân chằm nón lá, cũng là một người yêu thơ phú trong làng đã có sáng kiến làm nên chiếc nón bài thơ bằng cách ép những câu thơ vào giữa hai lớp lá, tôn thêm vẻ đẹp của chiếc nón. Lúc đó, nón lá ở Huế chủ yếu tiêu thụ ở thị trường các tỉnh phía Nam nên hai câu thơ được ông Bặc ép vào nón là:

Ai ra xứ Huế mộng mơ

Mua về chiếc nón bài thơ làm quà

Ban đầu, nón bài thơ chủ yếu được làm để tặng người thân. Thế nhưng, nón lại được nhiều du khách yêu thích nên được làm với số lượng nhiều và bán ra thị trường. Từ đây, những câu thơ được ép vào nón cũng đa dạng hơn, phong phú hơn nhưng cũng không ngoài những câu thơ ca ngợi về cảnh đẹp và con người xứ Huế.

Lúc này, để làm đẹp thêm cho chiếc nón, những người thợ làm nghề còn ép vào đó cả tranh về sông Hương, núi Ngự cạnh bài thơ. Đến nay, chiếc nón bài thơ không còn là một sản phẩm bình thường mà đã trở thành nét đặc trưng của xứ Huế.

Nguyên liệu để làm nên một chiếc nón bài thơ xứ Huế rất đơn giản, chỉ bằng lá dừa và lá gồi. Để có một chiếc nón bài thơ vừa nhẹ vừa đẹp, người ta phải thực hiện khoảng 15 công đoạn từ lên rừng hái lá, rồi sấy lá, mở, ủi, chọn lá, xây độn vành, chằm, cắt lá, nức vành, cắt chỉ... Để có được lá đẹp, người ta thường lên rừng chọn loại lá non (của cây Bồ Qui Diệp) có màu xanh nhẹ, sau đó đem phơi sương qua đêm để lá dịu lại. Tiếp theo, người ta phải nức vàng và ủi lá cho phẳng. Để có được lá đẹp, lá làm nón phải giữ được màu xanh nhẹ, người ta ủi lá nhiều lần cho phẳng và láng. Sau đó, người thợ chuẩn bị khung để chằm nón. Khung này bao gồm 6 cây sườn chính, dựa trên đó người ta bố trí 16 nan tre được vót nhỏ uốn quanh khung hình chóp nón. Khi làm nón bài thơ, người ta chỉ làm 2 lớp lá, ở giữa là những thắng cảnh và các câu thơ hay. Khi xây và lợp lá, người thợ phải khéo léo sao cho khi chêm lá không bị chồng lên nhau nhiều lớp để nón có thể thanh và mỏng. Khi nón chằm hoàn tất, người ta đính thêm vào chóp nón một cái "xoài" được làm bằng chỉ bóng láng để làm duyên, sau đó mới phủ dầu nhiều lần, phơi đủ nắng để nón vừa đẹp vừa bền.

Nón Tây Hồ có dáng thanh mảnh, độ mỏng, màu nón nhã nhặn và đặc biệt nhất là những bài thơ chất chứa tâm hồn xứ Huế được cài trong chiếc nón.

Chiếc nón bài thơ xứ Huế tuy đơn giản nhưng mang trong nó là một tấm lòng, một tình yêu quê hương đất nước, nhẹ nhàng đi vào thơ ca:

Áo trắng hỡi thuở tìm em chẳng thấy

Nắng mênh mang mấy nhịp Trường Tiền

Nón rất Huế nhưng đời không phải thế

Mặt trời lên từ phía nón em nghiêng

Nét đẹp Huế và Nghề làm nón hiện nay
 

Qua thời gian chiếc nón Tây Hồ đã đi khắp các nẻo đường và trở nên gần gũi, thân quen trong cuộc sống thường nhật của mỗi phụ nữ Huế. Về Huế vào những buổi tan trường, các con đường bên bờ sông Hương, du khách sẽ bắt gặp những dáng mảnh mai với áo dài trắng, nón lá bài thơ thật ấn tượng, rất Huế, rất Việt Nam.

Hiện nay, đối với người dân Tây Hồ, chằm nón là nghề sống còn, dù nghề này không mang lại hiệu quả kinh tế cao. Bình quân mỗi ngày công người chằm nón từ 30 - 40 ngàn đồng, nhưng nghề này đã giải quyết được một lượng lớn lao động địa phương, nhất là những tháng nông nhàn.

Hiện làng Tây Hồ có hơn 300 hộ gia đình sinh sống, thì gần 90% hộ gia đình làm nghề chằm nón lá. Những người thợ chằm nón ở Tây Hồ nổi tiếng với đôi bàn tay khéo léo, chiếc nón làm ra được mọi người yêu thích. Nón lá Tây Hồ có 3 loại: nón thường, nón lá kè và nón bài thơ.

Ngày nay, biết bao làng nghề truyền thống đang bị mai một, nhưng nghề chằm nón lá ở Tây Hồ thì vẫn tồn tại với thời gian, bởi dân làng yêu thích và muốn lưu giữ nghề mà cha ông mình đã chọn. Tây Hồ còn là một địa chỉ du lịch của du khách trong và ngoài nước khi đến Huế.


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt