<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Làng cổ Vân Hoà

Vị trí

Vân Hòa là ngôi làng nhỏ thuộc xã Sơn Long, huyện Sơn Hoà, tỉnh Phú Yên. Làng nằm ở độ cao hơn trăm mét so với mặt nước biển, nên có khí hậu quanh năm mát mẻ. Đây là điểm duy nhất của Phú Yên có khí hậu tựa như Đà Lạt, Bà Nà.

Ngày trước, làng Vân Hoà có nhiều cánh rừng nguyên sinh với nhiều loài hoa lan hiếm như Hồ Điệp, Tai Tượng, Kim Điệp… Đặc sản nổi tiếng của Vân Hòa là mít và thơm. Mít Vân Hòa ngọt, dòn, vàng ươm màu mật ong; thơm Vân Hòa ít mắt, ngọt. Ngoài ra, làng còn có một loại trái cây rừng là trái đỏ. Đến mùa trái chín đỏ, mọc dày thành từng chùm từ gốc lên đến tận nách thân, trông rất đẹp mắt.

Truyền thuyết

Theo truyền thuyết, trong làng xuất hiện một con thuồng luồng hung dữ. Nó sống trong một cái hang sâu, nay gọi là hang Thuồng Luồng. Con quái vật này to lớn khác thường, dài đến hơn trăm bước chân, thân hình to bằng gốc bằng lăng bốn người giang tay ôm không hết, mình đầy gai và vẩy lấp lánh lân tinh, mõm ngoác rộng đỏ lòm và xông mùi hôi thối nồng nặc. Mỗi khi thở, một loại khí độc tựa khói đen phun ra từ hai lỗ mũi nhô lên như hai lỗ cống rất tanh tưởi. Đặc biệt tiếng kêu của nó mỗi khi phát ra với những âm thanh ồ ồ làm cong cả những đọt cây, ngã rạp những đám bắp đang trỗ cờ…

Hàng đêm, quái vật thường bò ra khỏi hang vào tận trong làng bắt gà vịt, rồi heo dê, đến trâu bò và bắt cả người lớn trẻ con ăn thịt. Trong số gia súc của dân làng Vân Hòa có một con trâu trắng to lớn gấp hai lần trâu thường, còn sức mạnh của nó thì cả đàn xúm lại cũng không thể nào địch lại nổi, nó từng giết nhiều cọp dữ để bảo vệ đàn. Vậy mà một đêm kia, con thuồng luồng mò vào tấn công bằng cái đập mạnh chiếc đuôi vào thân mình con trâu. Chỉ trong chớp mắt con vật đáng thương kia ngã lăn ra. Con thuồng luồng lập tức cuộn lại và nuốt chửng.

Cũng may, con ác xà này chỉ có sức mạnh khi trườn bò dưới đất, chứ không thể leo trèo như trăn rắn được, nên dân làng đối phó bằng cách lánh ra khỏi nhà, leo lên những ngọn cây to cao để lẩn tránh.

Một ngày kia có người mách rằng, làng Thượng có một người đàn ông, góa vợ, chỉ có một đứa con trai, chuyên nghề bắn nỏ, có thể trừ được con quái vật. Dân làng Vân Hoà bèn cử người khăn gói ra đi, thỉnh mời ông đến cứu giúp. Sau khi nghe câu chuyện, ông nhận lời và lập tức lên đường với người con trai, mang theo cung tên.

Đến làng, cha con ông Chăm Mùng ra ngay cửa hang thuồng luồng ngồi đợi, nhưng ngày này qua ngày khác, bóng dáng con thuồng luồng vẫn biệt tăm, chỉ có mùi hôi thối xông ra phía cửa hang. Để đề phòng con vật bất ngờ tấn công, cha con ông cùng dân làng cất một chòi cao bằng những cột gỗ ké thật chắc, vừa sinh hoạt vừa canh chừng, còn dân làng thì tiếp tế lương thực nước uống bằng cách gõ mõ từ xa để cha con ông biết mà mang lên chòi. Một tháng hai tháng rồi ba tháng… trôi qua, con thuồng luông vẫn biệt dạng, khiến ông Chăm Mùng thất vọng gói ghém hành lý trở về buôn cũ.

Khi ông vừa bước xuống khỏi bậc thang cuối cùng, đặt chân lên mặt đất bỗng nhiên mùi hôi thối xông lên nồng nặc, con thuồng luồng lao ra như mũi tên, nhằm thẳng chỗ ông đứng phóng tới. Ông Chăm Mùng chỉ xoay thân mình, lạng qua một bên rồi giương cung nhắm vào một bên mắt thuồng luồng bắn liền mấy phát. Mũi tên găm vào một bên mắt thuồng luồng khiến nó đau đớn và hung tợn hơn, quật đuôi làm lung lay chiếc chòi đứa con trai ông còn đang đứng trên đó. Bắn hết tên trong ống cũng chỉ trúng thêm mắt thứ hai, làm nó bị mù, quẫy mạnh cả thân hình làm thành một một vệt dài sâu tựa lòng con suối lớn (sau này dân làng Vân Hòa gọi là suối ông Năm (ông Chăm?) và khi thành lập nông trường cà phê Vân Hòa chiếc hố này được vét sâu và rộng đến mấy mẫu tây làm hồ chứa nước tưới cho cây cà phê). Mặc dù bị mù nhưng con quái vật vẫn chưa ngã quỵ, mới hay đó là loại tên bình thường để săn bắn thú rừng. Ông gọi đứa con ném ống tên thứ hai xuống. Và chỉ với lần lảy nỏ đầu tiên, mũi tên bay vút đi, trúng ngay vào đầu con vật. Trong nháy mắt thuốc độc ngấm vào cơ thể làm nó nằm gục chết ngay tại chỗ.

Sau khi trừ khử được con ác thú, cha con ông Chăm Mùng cáo từ dân làng trở về buôn cũ, mặc cho tất cả mọi người nài nỉ cha con ông hãy ở lại sống với dân làng. Nhớ ơn cứu tử, hàng năm dân làng đều mang lễ vật đến tận nơi ở xa xôi của cha con ông. Về sau khi ông chết (già), mỗi khi cúng thổ trạch, gia tiên, ngày lễ tết… mọi người dân làng Vân Hòa đều sắm một mâm riêng để dâng cúng vong linh ông gọi là mâm cơm cúng “phụ tử Chăm Mùng”. Tục lệ này kéo dài mãi đến những ngày gần đây mới bỏ hẳn. 


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt