<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Chùa Trăm Gian
An Bình - Nam Sách - Hải Dương

Vị trí
 

Ngôi chùa có tên chữ là Vĩnh Khánh tự ở làng An Ninh, xã An Bình, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương.

Lịch sử
 

Chùa có niên đại từ thời Hậu Lý Nam Đế (604). Chùa do một người con gái tên là Phạm Thị Toàn, con ông Phạm Lương (người từng theo Lý Bí đánh giặc) sáng lập. Tương truyền, Phạm Thị Toàn là người xinh đẹp, nết na, lại giỏi văn chương. Bà được vua vời ra làm “mẫu nghi thiên hạ”. Song bà một mực chối từ, ở lại quê lập chùa tịnh tu. Sau khi mất, bà được tôn làm thành hoàng, rất linh thiêng, từng hiển linh giúp cho Nguyễn Huy Tính đánh thắng giặc Nguyên Mông vào thời Trần. Đời Lê Chính Hoà (1680-1704), chùa được trùng tu mở rộng.

Kiến trúc
 

Ngôi chùa hiện nay bao gồm: Tam bảo, Nhà tổ, Nhà mẫu, nhà khách tiền đường… quy mô tới 100 gian cho nên người trong vùng còn gọi là chùa Trăm Gian. Bên ngoài có cổng Tam quan cổ kính, có 2 tầng mái với các đầu đao uốn cong, tạo ra sự nhẹ nhàng thanh thoát mà bay bổng.

Kiến trúc đặc sắc nhất trong chùa là các bệ đá hoa sen thời Lê gồm 5 tầng, với hàng chục phiến đá lớn ghép lại, cao tới 2 mét. Mặt sườn của các tầng bệ đá chạm khắc các cảnh thành quách, chùa tháp, hoa lá, rồng chim… bình dị và gần gũi với người dân quê. Trên mặt của bệ đá là tượng đức A Di Đà cao lớn mà vẫn thanh thoát. Ngoài ra trong chùa còn có 40 bức tượng được tạo tác công phu.

Di vật
 

Hiện chùa còn lưu giữ 600 bản kinh và nhiều tác phẩm y học của Hải Thượng Lãn Ông và Tuệ Tĩnh, cùng với 6 tấm bia (trong đó có tấm bia trự cỡ lớn đời Cảnh Thịnh), 2 quả chuông là những tài liệu quý để đi sâu nghiên cứu một trung tâm Phật giáo, một di tích độc đáo.

Lễ hội
 

Hằng năm, chùa mở trọng hội vào ngày 13/9 âm lịch. Chùa đã được xếp hạng di tích lịch sử văn hoá quốc gia năm 1990.


Tam Sơn - Từ Sơn - Bắc Ninh

Vị trí
 

Ngôi chùa nằm trên một ngọn núi thấp, ở trung tâm xã Tam Sơn, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, còn có tên là chùa Cảm Ứng.

Lịch sử
 

Chùa được xây dựng từ lâu, Lý Công Uẩn đã đưa Thiền sư Vạn Hạnh về lánh nạn tại đây để tránh sự truy bức của Lê Ngọa Triều.

Năm Tân Sửu (1061), vua Lý Thánh Tông vì muộn con đã về đây cầu tự. Năm 1063, vua cho xây chùa quy mô, đẹp hơn, trên diện tích 3.300 m2, 17 hạng mục, gồm 100 gian lớn nhỏ, từ đấy có tên chùa Trăm Gian. Cuối tháng 12/1972, chùa bị bom đạn đánh phá, làm hư hại, thất bát nhiều nội thất. Gần đây, chùa được tu bổ lại.

Để lên chùa, du khách phải qua một hệ thống bậc gạch gồm nhiều tầng cấp phân bố giữa những khoảng dừng chân khá rộng, dẫn lên tam quan, tiếp đó là sân chùa, rồi đến cụm kiến trúc đỉnh của chùa, gồm chùa Hộ, nhà thiêu hương, chùa Phật, hai dãy tả vu hữu vu, toà ngang dãy dọc liền kề san sát bên nhau. Nay chùa còn giữ được nhiều di vật, đồ tế khí và tượng quý.


Tiên Phương - Chương Mỹ - Hà Nội

Vị trí
 

Ngôi chùa có tên chữ là Quảng Nghiêm tự, ở thôn Tiên Lữ, xã Tiên Phương, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội. Chùa cũng có tên gọi khác là chùa Tiên Lữ.

Lịch sử - Truyền thuyết
 

Chùa được lập từ thời vua Lý Cao Tông, niên hiệu Trinh Phù thứ 10 (1185). Đến thời nhà Trần, chùa là nơi tu học của hoà thượng Bình An, tên thật là Nguyễn Lữ, quê ở Bối Khê. Tương truyền, hoà thượng là người có nhiều phép lạ nên sau khi ông mất, dân làng xây tháp để gìn giữ hài cốt và tôn gọi là Đức Thánh Bối. Quy mô ngôi chùa hiện nay là được trùng tu qua nhiều thời đại.

Truyền thuyết kể rằng vào thời nhà Trần, ở làng Bối Khê có một người phụ nữ nằm mộng thấy đức Phật giáng sinh. Sau đó, người này có mang và sinh ra một người con trai. Năm lên chín, sau khi bố mẹ mất, người con trai ấy vào tu ở chùa Đại Bi. Năm 15 tuổi, nhân một lần đến thôn Tiên Lữ, xã Tiên Phương, thấy cảnh đẹp nên người này đã xin theo học kinh kệ với vị trưởng lão của ngôi chùa trên núi. Sau 10 năm, chàng trai trở thành một người có thể hiểu thấu hết mọi phép linh thông. Vua Trần biết tiếng, triệu về kinh hỏi chuyện và sắc phong Hoà thượng, đặt hiệu là Đức Minh. Sau khi vị trưởng lão chùa Tiên Lữ viên tịch, Hoà thượng Đức Minh đã xin phép nhà vua về làng và dựng một ngôi chùa mới để tu tập và truyền đạo pháp. Đến năm 95 tuổi, Hoà thượng từ biệt đệ tử và ngồi vào trong một khám gỗ. Một trăm ngày sau, đệ tử mở khám thì thấy Hoà thượng đã viên tịch nhưng kim thân thì bay mùi thơm nức. Dân làng và đệ tử của ngài đã xây tháp để gìn giữ kim thân và tôn làm đức thánh Bối.

Một truyền thuyết khác trong sách Lĩnh Nam chích quái cũng kể về đức thánh Bối là Thánh có thể hô mưa gọi gió. Chuyện kể rằng vào đầu thế kỉ XV, quân Minh xâm lược nước ta. Một toán giặc nghe nói chùa Tiên Lữ rất thiêng bèn phóng hoả đốt chùa, phá tượng. Đức Thánh Bối đã nổi giận hoá phép làm ra một trận mưa ba ngày ba đêm, nước đỏ như máu, dâng cao tới ba thước, dìm chết hết lũ giặc bạo ngược. Sau cơn mưa, dân làng thấy một đám mây ngũ sắc hiện trên nền trời, cuộc sống thanh bình trở lại, ngôi chùa vẫn còn nguyên như cũ. Từ đó, dân làng quanh năm càng phụng thờ hương khói, mỗi khi gặp đại hạn thì mọi người làm lễ cầu mưa tại chùa, tất cả đều rất linh ứng. Các triều vua sau đều phong đức Thánh Bối là Thượng đẳng tối linh Đại Thánh.

Kiến trúc
 

Chùa Quảng Nghiêm là một quần thể kiến trúc độc đáo, bao gồm 104 gian, chia thành 3 cụm kiến trúc chính. Cụm thứ nhất gồm 4 cột trụ và 2 quán, trước đây là nơi đánh cờ người trong ngày hội, tiếp đó là nhà Giá ngự nhìn ra mặt hồ sen, nơi đặt kiệu thánh để xem trò múa rối nước.

Trèo qua mấy trăm bậc gạch xây là tới cụm thứ hai gồm một toà gác chuông 2 tầng mái, có lan can chạy quây 4 mặt. Các ván bằng đều có chạm hình mây hoa. Tại đây treo một quả chuông cao 1,1 m, đường kính 0,6 m, đúc năm 1794. Trên chuông có khắc một bài minh của Phan Huy Ích. Qua gác chuông, leo 25 bậc đá xanh hình rồng mây, đến sân trên có kê một sập đá hình chữ nhật. Lại leo 9 bậc đá, hai bên có lan can chạm hình rồng cuộn khúc. Cụm thứ 3 đó là chùa chính, gồm nhà Bái đường, toà Thiêu hương, và Thượng điện. Hai bên là 2 dãy hành lang. Trong cùng là nhà tổ. Ở giữa còn có gác trống treo một chiếc trống lớn và một khánh đồng đúc năm Cảnh Hưng thứ 10 (1749).

Ở giữa thượng điện có một bệ đất nung đỏ hình khối chữ nhật, giống các kiểu bệ đá thời Trần. Trên bệ đá là đài sen, xung quanh có trang trí nhiều hình động vật, hoa lá, bốn góc có hình chim thần. Trên bệ đặt các tượng Phật tam thế. Trong chùa còn nhiều hoành phi, câu đối, đặc biệt là có hai câu đối được khảm trai, tương truyền là có từ thời nhà Hồ.

Chùa hiện còn lưu giữ bộ sưu tập tượng gồm 153 pho tượng, hầu hết bằng gỗ, một số ít bằng đất nung trong đó đặc biệt quý là tượng Tuyết Sơn, tượng Quan Âm Bồ Tát và tượng Đô đốc Đặng Tiến Đông, một tướng lĩnh nhà Tây Sơn. Ngoài ra, chùa còn có tượng thờ Đức Thánh Bối được đặt trong khám gỗ. Pho tượng này được rút cốt bằng mây đan ngoài bọc vải sơn, tương truyền là tượng bỏ hài cốt của ông.

Hội chùa mở từ ngày 4-6 tháng Giêng âm lịch hằng năm.

Chùa đã được công nhận là Di tích Lịch sử cấp quốc gia.

Hiện trạng
 

Hiện nay, chùa Trăm Gian đang bị xâm lấn nghiêm trọng với các hàng quán nhếch nhác trước cổng chùa. Con đường lên chùa cũng bị trưng dụng làm nơi buôn bán hàng hoá. Xung quanh chùa, rác thải ngổn ngang làm mất đi vẻ linh thiêng, trầm mặc của một ngôi chùa cổ.

Ngoài ra, đến viếng chùa, du khách còn bị quấy rầy bởi đội ngũ người ăn xin và những người bán dạo trước cổng chùa.

Năm 2009, chùa được tiến hành trùng tu, tình trạng nhếch nhác càng tăng, đặc biệt là ngoài rác thải, hàng quán chiếm dụng, xung quanh chùa còn ngổn ngang những kiến trúc cổ bị vứt. Chùa được xây mới hoàn toàn. Những nét chạm trổ hoa văn xưa trong các cột, vì, kèo đã không còn. Hiện chùa chỉ còn lại các pho tượng cổ quý.

Chùa Trăm Gian là di tích lịch sử cấp quốc gia và cũng là một danh lam thu hút nhiều du khách đến tham quan. Thế nhưng, quá trình trùng tu, nâng cấp đã làm biến dạng nét cổ kính cũng như những giá trị đặc sắc của chùa. Mong rằng các cơ quan chức năng sẽ có những biện pháp hữu hiệu để giữ gìn những nét kiến trúc và những di vật có giá trị về lịch sử, văn hoá để ngày chùa Trăm Gian luôn là một ngôi chùa cổ kính hàng trăm năm tuổi.


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt