<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Đền Nhược Sơn

Sơ lược
 

Đền Nhược Sơn (Loòng Mẹac, Tại Mẹac) nằm bên bờ sông Hồng, thuộc địa phận thôn Ngọc Châu, xã Châu Quế Hạ, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái, cách thị trấn Mậu A khoảng 41 km theo đường tỉnh lộ 151.

Lịch sử
 

Thời Hùng Vương, khu vực đền Nhược Sơn thuộc bộ Tân Hưng.

Thời trần thuộc Châu quy Hoá, trấn Thiên Hưng.

Thời Lê thuộc địa phận phủ Quy Hoá.

Năm Minh mệnh thứ 12 (1831), thuộc địa phận phủ Quy Hoá, tỉnh Hưng Hoá.

Ngày 14/1/1900, xã Châu Quế Hạ thuộc châu Văn Bàn tỉnh Yên Bái.

Nhược Sơn là đền thờ Hà Chương, một võ tướng thời nhà Trần, người có nhiều công lao trong việc trấn giữ vùng biên cương phía Bắc trước sự xâm lăng của quân Nguyên Mông.

Vào tháng Hai năm Đinh Hợi (1287), hơn 30.000 quân Nguyên Mông do thái tứ Thoái Hoan làm Đại Nguyên Soái tiến đánh Đại Việt nhưng bị đội quân của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đánh cho tơi bời, đạo quân Nguyên Mông do Nạt Tốc Lạt Đinh chỉ huy chạy ngược sông Lô về Vân Nam, khi qua địa phận Phù Ninh đã bị quân dân địa phương do anh em Hà Đặc, Hà Chương chặn đánh.

Khi đêm xuống, dân binh của 2 anh em Hà Đặc, Hà Chương đóng quân tại căn cứ Núi Trĩ tập kích bất ngờ vào doanh trại quân Nguyên Mông. Hà Đặc sai người dùng tre đan thành những hình người thật lớn, cho mặc áo quần rồi khi trời vừa tối thì đi ra đi vào. Ông lại sai người dùi thủng thân các cây cổ thụ và cắm tên vào, quân Nguyên Mông nhìn thấy hoảng sợ tưởng phải đánh nhau với những người khổng lồ nên không dám đánh.

Quân của Hà Đặc, Hà Chương đuổi giặc tới tận A Lạp thì bị đạo quân đi sau của chúng chặn đánh. Hà Đặc đã anh dũng hy sinh, còn Hà Chương bị bắt.

Trong "Khâm định Việt Sử Thông giám Cương mục" (tập 1, tr.52.5) viết: "Quân tuần liễu của nhà Nguyên đi đến huyện Phù Ninh, gặp viên phụ đạo tử là Há Đặc đặt mưu kế để lừa rồi đem toàn lực ra đánh, đuổi quân giặc chạy tới đất A Lạp. Vì đánh hăng quá, nên Hà Đặc tử trận, quân chúng của Hà Đặc đều mất về tay giặc. Em Hà Đặc là Chương nhân khi giặc sơ hở lấy trộm được áo giáp và cờ hiệu của giặc chạy về dâng nộp quân ta. Quân ta lền dùng quân trang ấy đánh vào dinh trại giặc, quân Nguyên không phòng bị tan vỡ…"

Trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ 2, Hà Chương đã đuổi quân Nguyên từ Phú Thọ chạy theo đường sông Hồng lên Yên Bái, tới Châu Quế Thổ (Châu Quế Hạ ngày nay), ông chiêu mộ thêm thổ binh địa phương tiếp tục truy kích địch, đóng bè mảng mang ra cắm chốt tại cửa ngòi Thác Nhược (đối diện với ngòi Phúc Linh) để phục kích quân Nguyên Mông. Sau một tuần, quân Nguyên Mông lọt vào trận địa mai phục bị quân của Hà Chương phá tan. Trong lúc quyết chiến, Hà Chương bị thương nặng và mất sau đó, thi hài ông được đưa sang sông chôn cất tại cửa thác Nhược Sơn.

Sau khi mất, Hà Chương được phong hầu là "Bình Nguyên Thượng Tướng Trung Dũng Hầu" tại làng An Bồi còn có 1 nhà thờ tổ có 2 câu đối:

Thác Nhược tận trung lưu vạn đại

Hải môn chí dũng kỷ thiên thu.

Đặc điểm
 

Đền Nhược Sơn có diện tích khoảng 191,44m2, được kết cấu theo kiểu chữ đinh quay ra hướng Bắc, không có cổng tam quan. Các phần kiến trúc chính đều được bố trí theo hướng Bắc Nam. Ngoài cùng là 1 cổng gạch (nay chỉ còn phần móng); qua cửa là tới sân tiền đường có diện tích là 94,46m2; góc phải của sân là toà thiêu hương được xây dựng thành bể có diện tích 0,5 x 1,5m; ở chính giữa (phần tiếp giáp bậc tam cấp) là bể hoá trâu rộng 1,68m, dài 1,50 m, cao 50 cm.

Bước qua bậc tam cấp là vào cung đồng đại bái (cao hơn mặt sân tiền đường 1m). Phần kiến trúc đã bị phá huỷ hoàn toàn, chỉ còn lại dấu vết vài tảng kê cột và mặt nền (nền làm bằng vôi và mật) diện tích 52,6m2.

Tại cung đại bái có bệ xây kích thước 2,67m x 2,67m, cao 1m đặt 3 pho tượng gồm quan lớn Hà Chương, Đại vương Trần Triều và Bà Chúa Thượng Ngàn.

Trong hậu cung có bệ tam cấp dài 2,50m, rộng 2,28m, cao 0,08m (tương truyền là mộ của Hà Chương) và một hệ thống tượng gồm: tượng chúa Mẫu Thượng Ngàn, chúa Mẫu Đệ Nhị, bà chúa Mẫu Thoải, Phật Tổ, Phật Nghìn Tay Nghìn Mắt. Phần kiến trúc hậu cung hoàn toàn mới do công đức của dòng họ Hà, hậu duệ thứ 12 của Hà Chương cung tiến.

Đền Nhược Sơn có 1 chuông đồng cao 58 cm, thân cao 37 cm, quai cao 21 cm, thân rộng 23 cm, nặng 35 kg. Chuông có dáng thon, quai được trang trí hình lưỡng long chầu nguyệt, thân chuông được chia thành 4 ô, mỗi ô đúc một chữ lớn và một hàng chữ nhỏ. Chuông được đúc vào tháng 10 năm 1899, niên hiệu Thành Thái Triều Nguyễn, ngoài chuông đồng, có tượng Hà Chương (hiện đang lưu giữ tại kho bảo quản Bảo tàng tỉnh Yên Bái) được đúc bằng đồng, cao 28,5 cm, rộng 9 cm, nặng 67 kg. Đầu tượng đội mũ cánh chuồn, y phục dài từ vai xuống đến chân tạo những nét uốn nhẹ nhàng.

Trong đền còn có bát nhang bằng đồng cao 25 cm, rộng 18 cm, chia làm hai phần, phần thân và phần đế; phần thân cao 20 cm, rộng 25 cm, trang trí nổi hình rồng lưỡng long chầu nguyệt, phần gờ miệng được đúc nổi đường hồi văn; phần đế cao 5 cm, được đúc riêng, phần chân tạo dáng hổ phù.

Hàng năm, cứ vào ngày 20/1 và 20/9 âm lịch (tương truyền là ngày Hà Chương mất), tại đền Nhược Sơn lại diễn ra lễ hội, người dân địa phương thường làm cốm cúng và bánh dày (đựng trong coóng) dâng lên quan lớn Nhược Sơn.

Lễ hội đền Nhược Sơn gồm có các tiết mục: hội múa xoè, hội đại yến, hội ném còn, hội hát đúm (hát đối)...

Hiện tại, đền Nhược Sơn chỉ còn một vài thành phần kiến trúc nhỏ cuối triều Nguyễn như: sân đền, bệ trâu quỳ, nền cung đồng đại bái, một vài tảng đá kê bằng đá xanh.

Quá trình tu sửa tôn tạo
 

Đền Nhược Sơn được xây dựng vào thế kỷ thứ 16 bằng tranh tre, nứa, lá.

Năm 1906, khi tuyến đường sắt Hà Nội - Lào Cai thông thương, các nhà buôn bỏ tiền cung tiến xây dựng lại cổng, lát sân, dựng toà nhà cung đồng đại bái và hậu cung, đúc tượng Hà Chương bằng đồng, đúc chuông…

Năm 1947, nhân dân 2 xã Châu Quế Hạ và Châu Quế Thượng cung tiến xây dựng, sửa chữa phần mái của nhà cung đồng đại bái và hậu cung.

Năm 1962, do ảnh hưởng của chiến tranh nên đền Nhược Sơn không còn người thời cúng, chăm sóc, đền bị hư hỏng thêm và mất đi một số hoành phi, câu đối, chuông đồng, bát tượng, tượng Hà Chương.

Năm 1984, đền bị phá lấy gạch để xây trường học.

Năm 1996, người nhân Châu Quế Hạ dựng lại 3 gian đền bằng tre để thờ phụng.

Năm 1999, con cháu gia tộc họ Hà từ các địa phương khác cúng tiến xây dựng lại nhà hậu cung với chất liệu tường gạch, mái đổ bê tông, lợp ngói trên nền hậu cung cũ.

Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia
 

Ngày 16/11/2005, Bộ Văn hoá Thông tin đã ban hành quyết định số 72/QĐ- BVHTT công nhận khu di tích lịch sử - văn hoá Đền Nhược Sơn là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.

Đền Nhược Sơn cách huyên lỵ Mậu A 41 km, cách tỉnh lỵ Yên Bái 71 km, du khách muốn đến Nhược Sơn có thể đi theo các tuyến:

Từ thành phố Yên Bái theo tỉnh lộ 151 (qua phà Trái Hút) đi tới km 71 (UBND xã Châu Quế Hạ) rẽ phải 100m là tới di tích.

Đi theo tuyến tuyến đường sắt Hà Nội - Lào Cai, tới ga Mỏ Đá, qua bến đò Nhược Sơn là tới di tích.

Từ thành phố Yên Bái đi thuyền ngược dòng sông Thao tới bến Nhược Sơn (khoảng 70 km) là tới di tích.


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt