<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Nguyễn Đổng Chi

Tiểu sử
 

Nguyễn Đổng Chi - Ảnh: tư liệu

Nhà nghiên cứu văn hóa, tác giả Nguyễn Đổng Chi sinh ngày 6-1-1915 tại xã Ích Hậu, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh (nay là xã Ích Hậu, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh).

Cha ông là Nguyễn Hiệt Chi tham gia phong trào Duy Tân ở Nghệ Tĩnh, từng là đồng sáng lập Công ty Liên Thành và Trường Dục Thanh thuộc xã Đức Nghĩa, thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận. Nhiều năm sau về dạy Trường Quốc học Huế và Trường Quốc học Vinh. Chú ruột Nguyễn Hàng Chi bị Pháp xử chém vì cầm đầu phong trào chống thuế ở Nghệ Tĩnh năm 1908. Mẹ là người thuộc dòng họ Hoàng giáp Nguyễn Văn Giai. Trong gia đình ông còn có Giáo sư, nhà dân tộc học Nguyễn Đức Từ Chi; Bác sĩ Nguyễn Kinh Chi Thứ trưởng Bộ Y tế trong thời kháng chiến chống Pháp và Đại biểu Quốc hội Việt Nam dân chủ cộng hoà khoá I-IV, tác giả Du lịch Quảng Bình và Công nghệ Quảng Bình; Giáo sư văn học Nguyễn Huệ Chi; Phó giáo sư, nhà nghiên cứu mỹ thuật cổ Nguyễn Du Chi. Ông là giáo sư tận tâm, nhiệt tình với việc vun bồi nền văn hóa Việt Nam.

Từ năm 1923-1930, ông theo học các trường tiểu học ở Vinh, Hà Tĩnh, Đồng Hới, học trung học tại Vinh và học chữ Hán, chữ Nôm tại nhà. Năm 1934, ông theo anh trai lên Kon Tum nghiên cứu và cùng viết sách về tộc người Ba Na.

Năm 1935, ông làm phóng viên cho tờ Thanh Nghệ Tĩnh, một tuần báo ở Vinh, cộng tác với nhiều báo chí trong Nam ngoài Bắc, bắt đầu viết truyện với biệt hiệu Nguyễn Trần Ai.

Năm 1939, ông tham gia phong trào dân chủ phản đế, tham gia trong phong trào cướp chính quyền huyện Can Lộc thành công ngày 15-8-1945.

Năm 1946, ông ra Hà Nội và tham gia vào đội tự vệ ở phố Triệu Việt Vương và  cầm cự với Pháp khoảng 2 tháng.

Từ sau Cách mạng tháng Tám, ông tích cực hoạt động trong ngành. Ông từng giữ các chức vụ: Chủ tịch hội Văn hóa cứu quốc Nghệ An, Giám đốc Nhà xuất bản Dân chủ mới liên khu IV, Trưởng ban Hán Nôm tiền thân của Viện Nghiên cứu Hán Nôm, 1978, quyền Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm, và là chuyên viên ở Ban Văn hóa dân gian tiền thân của Viện Nghiên cứu Văn hóa dân gian, Ủy viên chấp hành hội Văn nghệ dân gian cho đến lúc từ trần. Trong thời gian làm việc ở viện Sử học ông nghiên cứu kỹ phong trào nông dân trong lịch sử và từng phát hiện di chỉ đồ đá Núi Đọ vào năm 1960.

Từ 1955-1975, ông lần lượt công tác ở Ban nghiên cứu Văn Sử Địa, Viện Sử học, là thành viên Ban Cổ sử và Trưởng phòng Tư liệu Thư viện, khởi đầu việc xây dựng hệ thống thư mục chuyên đề về sử học và cùng các học giả khác hiệu đính nhiều công trình dịch thuật Hán Nôm quan trọng của Viện.

Ông mất vào lúc 19 giờ 30 ngày 20-7-1984 tại bệnh viện Hữu nghị Việt Xô, thọ 69 tuổi.

Năm 1984, ông được phong học hàm Giáo sư. Ông được truy tặng Huân chương Độc lập hạng Nhì và Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I năm 1996.

Tác phẩm
 

  • Việt Nam cổ văn học sử, (1941)

  • Mọi Kontum (hợp soạn)

  • Hát giặm Nghệ Tĩnh, (1944)

  • Vè Nghệ Tĩnh (Chủ biên) 3 tập. Nxb. Văn học, H. 1965

  • Ca dao Nghệ Tĩnh (đồng tác giả). Nxb. Nghệ Tĩnh, Vinh. 1985

  • Chiến thắng Rạch Gầm-Xoài Mút (1977)

  • Lược khảo về thần thoại Việt Nam (hợp soạn) (1960)

  • Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam (5 tập) (1959)

  • Sơ khảo lịch sử văn học Việt Nam (hợp soạn)

  • Việt Nam cổ văn học sử (1941)

  • Thời đại Hùng Vương,

  • Nguyễn Trãi, nhà văn học và chính trị thiên tài (1957)

  • Đào Duy Từ. Giải thưởng Học hội Alexandre de Rhodes. 1943

  • Thoái thực kí văn tập I (đồng dịch giả). Nxb. Tân Việt, H. 1944

  • Thối thực ký văn (dịch chung với Nguyễn Lợi, 1944)

  • Phạm Hồng Thái, Nxb Ngàn Hống, H. 1945

  • Góp phần tìm hiểu phong trào nông dân Việt Nam trong lịch sử xã hội phong kiến

  • Địa chí văn hóa dân gian Nghệ Tĩnh, và một số tiểu thuyết, phóng sự trước năm 1954

  • Nghề nông cổ truyền Việt Nam qua thư tịch Hán Nôm (Chủ biên, 1979-1980, in 1985)

  • Một số vấn đề văn bản học Hán Nôm ( Chủ biên, 1983)

  • Thư tịch cổ nhiệm vụ mới (Chủ biên, 1977)

  • Phương pháp sưu tầm văn học dân gian ở nông thôn (Biên soạn cùng với Cao Huy Đỉnh và Đặng Nghiêm Vạn, 1966)

  • Thư mục và sách dẫn Tập san Văn Sử Địa và Tạp chí Nghiên cứu lịch sử, H. 1973

Ngoài ra, ông còn có một số tiểu thuyết, phóng sự trước năm 1954 như:

  • Yêu đời (1935, được giải thưởng thứ hai của báo Bạn trẻ)

  • Túp lều nát (1937)

  • Gặp lại một người bạn nhỏ (viết về những ngày đánh Pháp tại Hà Nội, 1949)...

và khoảng hơn 100 bài báo trên các tạp chí Văn Sử Địa, Nghiên cứu Lịch sử, Khảo cổ học, Tạp chí Văn học, Nghiên cứu văn hóa dân gian, Nghiên cứu Hán Nôm.

Nhận xét - Công trình đóng góp
 

  • Giáo sư Nguyễn Đổng Chi đã sưu tầm và viết lại gần 2000 truyện cổ Việt Nam và quốc tế. Số truyện trên được ông sử dụng để soạn bộ sách Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam gồm 5 tập. Đây cũng là bộ sách nghiên cứu được biên soạn và in xong lâu nhất: 25 năm (1957-1982).

  • Với hơn 50 năm cầm bút, Nguyễn Đổng Chi có đóng góp trong nhiều lĩnh vực: sáng tác văn học, nghiên cứu văn học viết, nghiên cứu lịch sử, nghiên cứu Hán - Nôm. Ở lĩnh vực nào ông cũng có những đóng góp đột xuất, như công trình Việt Nam cổ văn học sử lần đầu tiên đưa văn học chữ Hán của người Việt vào văn học sử và nghiên cứu văn học sử theo thể loại, loại hình, kiểu nhà văn..., công trình về nông dân khởi nghĩa lý giải uyển chuyển nguyên nhân bùng phát của khởi nghĩa nông dân không đơn thuần do nghèo khổ mà bắt nguồn có ý thức từ tư tưởng chống đối của tầng lớp tiểu trí thức, hay việc phát hiện di chỉ đồ đá cũ ở núi Đọ, Thanh Hóa năm 1960... Nhưng cống hiến nổi bật hơn cả của ông là ở lĩnh vực sưu tầm, nghiên cứu văn học, văn hóa dân gian, được coi là một trong những nhà văn hóa dân gian hàng đầu, nhất là những kiến giải mới mẻ về loại hình truyện cổ tích Việt Nam trong tương quan với cổ tích thế giới. Ông là người đầu tiên xâu chuỗi các motif truyện cổ tích Việt Nam với cổ tích của nhiều nước.

  • Ông cũng đã viết những báo cáo khoa học chứng minh cứ liệu lịch sử về các quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa đệ trình chính phủ Việt Nam.

  • Nguyễn Đổng Chi còn có công kế tục xây dựng Mộng Thương thư trai do thân phụ ông sáng lập cuối thế kỷ 19, một thư viện gia đình lớn bậc nhất ở Nghệ Tĩnh (cùng với thư viện Cao Xuân Dục ở Diễn Châu).


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt