<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Sông Dinh
Ninh Hoà - Khánh Hoà

Vị trí - tên gọi

Sông Dinh bắt nguồn từ núi Vọng Phu cao 2051m) ở vùng biên giới Phú Yên-Khánh Hoà, chảy ra cửa Hà Liên vịnh Nha Phu dài độ 51km tính từ núi Vọng Phu đến cửa Hà Liên. Sách "Đại Nam Nhất Thống Chí"ghi là sông Vĩnh Phú, hay sông Vĩnh An. Vì chảy qua Thị trấn Ninh Hòa nên cũng có tên là sông Ninh Hòa. Cách nay trên 300 năm, tỉnh Khánh Hòa xưa có tên là dinh Thái Khang, cơ quan cai trị đóng tại địa phận Ninh Hòa ngày nay, vì sông chảy qua trước Dinh quan Thái Thú nên dân chúng gọi là sông Dinh.

Các phụ lưu

Sông Dinh có 3 phụ lưu là sông Cái, sông Đá và sông Lốt.

Sông Cái dài độ 43 km, bắt nguồn từ núi Vọng Phu, chảy theo hướng Bắc-Nam chừng 14 km thì đổi hướng Tây Bắc - Đông Nam, đoạn này dài độ 29km chảy qua cầu Dục Mỹ băng qua địa phận các xã Ninh Xuân, Ninh Bình, Ninh Phụng, qua cầu Bến Gành rồi nhập vào sông Dinh tại Họng Ngã Ba. Tại Cây số 5 thuộc xã Ninh Xuân có đập đúc Cây Số Năm, còn gọi là đập Bảy Xã cung cấp nước cho 7 xã: Ninh Xuân, Ninh Phụng, Ninh Bình, Ninh Quang, Ninh Hưng, Ninh Lộc, Ninh Hà. Vào mùa lụt dòng nước sông Cái đỏ ngầu chảy cuồn cuộn. Trên thượng nguồn có Thác Bay, hồ Ea Krong Rou, hồ Ma Đùng, suối nước nóng Dục Mỹ.

Tại địa phận xã Ninh Xuân có Suối Trầu, còn gọi là suối Đá Cùng dài độ 12km phát nguyên từ núi Tà Lang (365m) chảy vào sông Cái cách Cầu Đỏ chừng 2km về phía hạ lưu. Trên suối Trầu có đập đúc Suối Trầu, phía trên đập có hồ nước rộng gọi là Lòng hồ Suối Trầu.

Chảy từ núi Vọng Phu xa

Sông Dinh sông Cái chỉ là một thôi

Sông Dinh thẳng một dòng trôi

Sông Cái nước đỏ giữ lời sắt son

Đêm Thu núi Vọng Phu buồn

Gởi về sông cũ nửa vầng trăng xưa

Sông Đá, hay sông Cây Sao, sông Đồng Hương, sông Tân Lâm, hay sông Đục, dài độ 30km, bắt nguồn từ núi Đa Đa (cao 1709m), chảy xuống Buôn Lác, băng qua cầu Cây Sao, cầu Ké, đập Điềm Tịnh, cầu Sông Đục, nhập vào sông Dinh tại Họng Ngã Ba, sông băng qua cánh đồng Ninh Thân, Ninh Phụng, vì nước ruộng chảy ra, dòng nước đục quanh năm nên sông có tên là sông Đục:

Đầu nguồn sông Đá, Tân Lâm

Cuối nguồn sông Đục em nằm bên thôn

Tháng Giêng đồng lúa xanh rờn

Vì em chịu đục nên đồng lúa xanh

Sông Lốt hay sông Lớp, hay sông Đá Bàn dài độ 37 km, bắt nguồn từ biên giới Phú Yên chảy qua vùng rừng núi Đá Bàn, đổ vào Lòng Hồ Đá Bàn (dài trên 2 km, rộng trên 1km), đoạn sông này tên là sông Đá Bàn dài độ 14km. Đoạn kế tiếp là sông Lốt dài độ 23km từ Lòng hồ Đá Bàn chảy qua địa phận các xã Ninh An, Ninh Trung, Ninh Đông, Ninh Phụng nhập vào sông Dinh tại Họng Ngã Ba.

Trong ba nhánh sông, nước sông Lốt trong nhất, nhưng vào mùa mưa dòng nước cũng hung dữ nhất, chảy cuồn cuộn kéo theo nhiều bọt bèo gỗ mục hợp cùng  2 nhánh sông kia gây lũ lụt trong các tháng Tám, Chín, Mười Âm lịch.

Chảy từ biên giới Phú Yên

Chảy qua hồ Đá Bàn trên thượng nguồn

Tháng Mười dòng nước điên cuồng

Quang Đông, Vĩnh Phú con đường thành sông

Trên thượng nguồn Sông Lốt tại vùng Hòa Sơn, xã Ninh An có bến Miễu, bến Cây Sung, thác Kênh Kênh, thác Dao, thác Cùi Chỏ:

Sáng đứng trên giồng Cô Bốn ngóng

Chiều ngồi dưới thác Kênh Kênh trông

Sông Dinh, sông Lốt tên sông ấy

Ai đặt chi hai để nặng lòng

Họng Ngã Ba ở cuối làng Điềm Tịnh, xã Ninh Phụng là nơi gặp gỡ của sông Cái, sông Đá và sông Lốt. Từ đây sông mang tên sông Dinh tiếp tục chảy qua Cầu Sắt, Cầu Dinh, thị trấn Ninh Hòa, Cầu Mới Cải lộ tuyến, cầu Chợ Nhỏ Ninh Phú-Ninh Giang, qua địa phận các xã Ninh Giang, Ninh Phú rồi ra cửa Hà Liên vịnh Nha Phu, dài độ 8km, có bến Bà Lép, bến Ông Đùm, lổ lở gần Nhà Thờ. Đập Chị Trừ mới xây cách cầu Dinh 300m về phía hạ lưu nối Vĩnh Phú và Xóm Rượu cấp nước cho xã Ninh Đa, Ninh Hiệp. Đập Lá Ông Tư gần Cầu Mới Cải lộ tuyến giữa Ninh Giang, Ninh Đa và Thị trấn Ninh Hòa. Đập đúc Ninh Giang cấp nước cho xã Ninh Giang, Ninh Đa, Ninh Phú. Đập Bờ Trang thuộc làng Bằng Phước xã Ninh Phú.

Ra gần tới biển, có 1 chi lưu tên là suối Dõng phát nguyên từ Ninh Sơn chảy dọc chân núi theo hướng Bắc-Nam qua thôn Tân Kiều rồi đổ vào sông Dinh. Sông Dinh chảy qua Thị Trấn là trái tim của huyện Ninh Hòa nên trở thành một hình ảnh êm đềm mát ngọt trong lòng mọi người Ninh Hòa, đôi khi cũng là nỗi niềm tâm sự của khách tình si:

Sông Dinh có ba ngọn nguồn

Tìm em lội suối băng truông dãi dầu

Tìm em chẳng thấy em đâu

Dưới sông nước chảy trên cầu xe qua

Tìm em ngày tháng phôi pha

Trăng xưa bến cũ sương sa lạnh lùng


Quỳ Hợp - Nghệ An

Sông Dinh thượng lưu sông Hiếu chảy qua huyện lị Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An, tên địa phương là Nậm Chung, sông Hiếu chảy qua huyện lị Nghĩa Đàn, đoạn dưới sông Con chảy vào sông Cả ở Dừa, huyện Anh Sơn.


Thành phố Tuy Hoà - Phú Yên

Sông Dinh là một nhánh của sông Chùa, chảy trên địa bàn thành phố Tuy Hoà, tỉnh Phú Yên. Ca dao xưa có câu:

Sông Dinh ai bới ai đào

Để cho ngọn nước chảy vào vòng cung


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt