<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Đền Lập Ái

Đền Lập Ái thuộc xã Song Giang, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh, được nhân dân địa phương xây dựng từ lâu đời. Đền Lập Ái đã được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, theo quyết định số 295/QĐ-BT ngày 12 tháng 2 năm 1994.

Thần chủ
 

Đền Lập Ái còn bảo lưu được nhiều tài liệu hiện vật có giá trị như hệ thống bia đá, hoành phi, câu đối, tượng thờ, đặc biệt là các đạo sắc phong và bản thần tích đã cho biết về lai lịch công trạng của người được thờ ở đình là đức Thánh Tuy Ông.

Theo tài liệu này thì Đức Thánh sinh ngày 17 tháng Giêng năm Nhâm Thìn, lên 3 tuổi đã biết lễ nghĩa, kính nhường, ham thích văn học, nghe đâu biết đấy. Lên 7 tuổi được mẹ cho đi học, đến 13 tuổi đã thông suốt sách sử, lại giỏi võ nghệ, bạn bè cùng học thán phục khen ông là bậc Thánh trẻ. Năm 18 tuổi, mẹ ông không bệnh mà mất, ông nhờ tìm nơi đất tốt làm lễ an táng mẹ, thờ cúng ở trong chùa theo đúng nghi tiết. Vì là người văn hay chữ tốt, văn võ song toàn nên nhân dân Lập Ái đã mời ông làm thầy dạy học, học trò theo học rất đông. Sau nước ta có giặc nhà Lương sang xâm lược, Tuy Ông bèn hô hào những người có lòng yêu nước ở trong vùng, mộ được hơn 3000 quân sĩ, ở trang Lập Ái cũng có hơn trăm người theo ông, rồi tổ chức khao quân, tế cáo trời đất, bách thần sông núi, dẫn đại quân theo vua Lý Nam Đế đánh giặc, lập được nhiều chiến công oanh liệt, được nhà vua ban thưởng thực ấp ở Gia Định. Ông mất ngày 15 tháng 8 Đinh Tỵ (538), nhân dân vô cùng thương tiếc, nên lập miếu, tạc tượng thờ tại quê hương Lập Ái. Các đời vua sau đều gia phong mỹ tự, chuẩn cho làng Lập Ái phụng thờ lâu dài.

Di tích
 

Theo truyền kể đền được khởi dựng vào thời Lê, còn dấu tích kiến trúc hiện nay là của thời Nguyễn. Đền gồm 3 toà: tiền tế, đại bái và hậu cung, phía trước là cổng đền được xây rất lớn gồm 3 cửa kiểu cuốn vòm, trên làm theo kiểu chồng diêm 2 tầng mái, đao cong uốn lượn, đắp vẽ tứ linh, tứ quý. Qua cổng là một khoảng sân gạch khá rộng, tiếp đến là các công trình kiến trúc chính của đền.

Tiền tế gồm 5 gian, mái lợp ngói mũi, bình đầu bít đốc cột trụ cánh phong, giữa bờ nóc đắp rồng chầu mặt nguyệt, bộ khung làm bằng gỗ lim to khoẻ vững chắc, trên các bộ phận của kiến trúc như đầu dư, vì nóc, mảng cốn, bẩy hiên được trang trí chạm khắc rất tinh xảo các đề tài “tứ linh, tứ quý” mang dấu ấn nghệ thuật thời Nguyễn.

Song song với tiền tế là toà đại bái có kết cấu khá đặc biệt “thượng chữ công, hạ chữ nhị” (nếu nhìn trên mái thì là kết cấu kiểu chữ “Công”, nhưng nền nhà thì lại thành chữ “Nhị”), gồm: đại bái 4 gian song song với tiền tế, tiếp đến là ống muống 2 gian quay dọc nhưng chiều dài bằng với đại bái, và nối với ống muống là 3 gian hậu cung quay ngang tạo thành lớp mái chữ công. Ngăn cách giữa hậu cung và ống muống là hệ thống cửa cấm. Các toà này đều có bộ khung bằng gỗ lim, nền lát gạch vuông, thềm có kè đá xanh khá lớn, mái lợp ngói mũi, đầu hồi bít đốc tay ngai. Các bộ vì đều được làm theo lối con chồng giá chiêng, chạm khắc hoa văn đơn giản mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn.

Các đồ thờ tự của đền tập trung chủ yếu trong hậu cung và ống muống. Trong hậu cung, gian giữa đặt tượng Thành hoàng và Thánh mẫu của ngài ngồi trên ngai, phía trước là hương án gỗ sơn son thếp vàng, trên đặt các đồ thờ tự như mâm bồng, đỉnh đồng, đèn đồng, lọ hoa, đài nước… phía trên treo bức hoành phi “Tế thế an dân”, hai bên cột treo đôi câu đối nội dung ca ngợi công lao của đức Thánh. Tại ống mống đặt long đình, siêu đao, bát bửu, tàn lọng; phía trước đặt hương án, trên hoành treo những bức hoành phi như “Vạn cổ anh phong”, “Tướng Lý bình Tiên”, “Tam Á linh từ”; các cột treo những đôi câu đối có nội dung ca ngợi về người được thờ. Tất cả đều được sơn son thếp vàng lộng lẫy.

Hội lệ
 

Lễ hội truyền thống đền Lập Ái được tổ chức vào ngày 17 tháng Giêng âm lịch hàng năm, truyền rằng là ngày sinh của đức thánh Tuy Ông. Đây là lễ hội chung của cả 3 làng (xã) thuộc tổng Tiêu Xá xưa là Lập Ái, Từ Ái và Hữu Ái (Tam Ái linh từ, nghĩa là ngôi đền thiêng của ba làng Ái). Trong những ngày diễn ra lễ hội, bên cạnh những nghi thức tế, rước long trọng của ba làng ở đền Lập Ái vào ngày 18, còn là phần hội với nhiều trò chơi dân gian như đu cây, cờ người, hát tuồng, hát chèo... đặc biệt là có tục đấu vật. Truyền rằng tục này có từ thời đức Thánh Tuy Ông nhằm tuyển chọn những trai tráng khoẻ mạnh trong vùng để đánh giặc. Hội vật ở Lập Ái là một trong những hội lớn trong vùng được nhiều đô vật từ khắp nơi tham gia hưởng ứng, hội vẫn được bảo tồn cho đến ngày nay.


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt