<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Cụm di tích Họ Trần Danh

Cụm di tích họ Trần Danh nay thuộc thôn Phương Triện, nằm ở phía Đông Nam của xã Đại Lai, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh. Cụm di tích họ Trần Danh đã được UBND tỉnh ra quyết định xếp hạng là di tích lịch sử văn hóa, theo quyết định số 1489/QĐ-UBND, ngày 05/10/2009.

Lịch sử
 

Họ Trần vốn thuộc dòng dõi Hoàng tộc, quê ở thôn Tức Mặc, phủ Thiên Trường, tỉnh Nam Định, nay là thôn Tức Mặc, xã Lộc Vượng ngoại thành Nam Định. Vào cuối thế kỷ 14 - đầu thế kỷ 15, vì lý do thời cuộc, cụ Thuần Đạo đã di cư về thôn Cống, xã Bảo Triện, huyện Gia Định, xứ Kinh Bắc (nay là xã Đại Lai, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh) và từ đó ở đây có dòng họ Trần, cụ thủy tổ bắt đầu tính từ cụ Thuần Đạo.

Vào giai đoạn nửa cuối thời Lê, ba đời liên tiếp đỗ đại khoa, có 4 người đỗ Tiến sĩ (trong đó có hai người đỗ Hoàng Giáp), 67 người đỗ cử nhân và tú tài: được mệnh danh là gia đình Khoa bảng.

Việc học hành thi cử của dòng họ bắt đầu phát triển từ đời thứ 4 cụ Danh Huyên đỗ Tú tài, được phong chức Đặc tiến kim tử vinh lộc đại phu, Thừa chính xứ Thái Nguyên, tước Thuỵ Trạch bá; đến đời thứ 6 có 3 cụ đỗ Cử nhân: cụ Long Hưng, cụ Danh Trung và cụ Phụ Dực. Sau đó cụ Phụ Dực dự thi Hội và đỗ Tiến sĩ, tiếp đến là các vị tiến sĩ: Trần Danh Ninh (1703-1767), Trần Danh Lâm (1705 - 1777), Trần Danh Án (1754 - 1794) - đều là những người có nhiều công lao, đóng góp to lớn đối với đất nước, quê hương.

Di tích
 

Cụm di tích họ Trần Danh được xây dựng khoảng thời Lê thế kỷ 18, lúc đó khu di tích có quy mô đẹp, tạo thành một cụm di tích, gồm Đông A truy viễn đàn (thường gọi là từ đường bệ đá họ Trần); nhà thờ Trần Phụ Dực (còn gọi là nhà thờ cụ Quận); nhà thờ Trần Danh Ninh (từ đường Thiếu bảo tướng công); nhà thờ Trần Danh Lâm (từ đường Vạn Niên) và quần thể khu mộ có hệ thống bia đá ghi lại thân thế và sự nghiệp của các tiến sĩ trong gia tộc… rất đẹp và độc đáo. Trải qua thời gian nhà thờ đã biến đổi không còn nguyên vẹn như xưa.

Đến nay, được sự quan tâm của toàn gia tộc họ Trần Danh, các công trình văn hoá còn lại của gia tộc đã được tu sửa khang trang, gồm: Từ đường họ Trần Danh và nhà thờ Giáp chi.

Từ đường họ Trần Danh:

Xưa khu vực này là công trình kiến trúc hoàn toàn bằng đá lộ thiên còn gọi là Từ đường bệ đá họ Trần gồm bia đá, voi đá, bát hương đá… Hiện nay, được sự quan tâm của toàn thể gia tộc, vào năm 2000, từ đường họ Trần Danh được xây dựng có quy mô lớn kiến trúc kiểu chữ “Đinh”, gồm 5 gian Tiền đường và 3 gian Hậu đường làm theo kiểu chồng diêm 8 mái, bên trong bài trí bia đá và hệ thống ban thờ đá gồm 6 chiếc, các họa tiết hoa văn trang trí trên ban thờ đá mang dấu ấn nghệ thuật của thế kỷ 18 - 19, trên các ban thờ đá được bài trí các đồ thờ như: bài vị, nến đồng, đài đồng, bát hương… rất tôn nghiêm.

Nhà thờ Giáp chi:

Mới được phục dựng năm 2002 gồm 3 gian, kiến trúc vì đơn giản theo kiểu vì kèo quá giang gác tường, đầu hồi bít đốc cột trụ lồng đèn, quay theo hướng Tây ở 2 bên cột trụ đặt hai tượng Võ sĩ chất liệu đá, niên đại thế kỷ 18. Tượng được tạc bằng đá nguyên khối trong tư thế đứng mặc trang phục võ quan, đầu đội mũ, một tay cầm đao một tay chắp trước ngực rất oai nghiêm, phía trước nhà thờ bên phải có một nhà bia làm theo kiểu chồng diêm 8 mái 8 đao cong, bên trong có tấm bia “Thái bảo tướng công từ đường bi ký” niên đại thời vua Tự Đức năm Bính thìn (1856), nội dung bia ghi lại thân thế và sự nghiệp Hoàng giáp Trần Danh Ninh. Bên trong nhà thờ bài trí hương án, ngai thờ, hoành phi, câu đối và một số đồ thờ tự khác.

Hiện nay trong cụm di tích họ Trần Danh còn lưu giữ nhiều tài liệu, hiện vật quý về lịch sử, giúp cho việc nghiên cứu và giáo dục truyền thống sâu sắc. Đó là các đồ thờ tự bằng nhiều chất liệu khác nhau như: hệ thống bia đá, sập đá, tượng Võ sĩ đá, gia phả, văn tế, nội dung hoành phi, câu đối… có giá trị lịch sử và nghệ thuật sâu sắc. Bên trong Cụm di tích thờ các bậc tiên tổ và 4 vị đại khoa trong gia tộc là những người có công lớn đối với dân với nước. Cuộc đời và sự nghiệp của các vị đại khoa đã được nhân dân truyền tụng, gia tộc viết gia phả, sử sách biên chép, ca ngợi, nhà vua ban tặng “Thư bút ngự tứ”. Vì vậy Cụm di tích không chỉ là trung tâm tín ngưỡng văn hóa của gia tộc và dân thôn mà còn là nơi lưu niệm sâu sắc về các nhà khoa bảng tiêu biểu.


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt