<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Đình Cứu Sơn

Đình Cứu Sơn nằm ở phía Tây Bắc của làng, nay thuộc thôn Cứu Sơn, xã Đông Cứu, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh. Căn cứ Thần tích Thần sắc, đình Cứu Sơn thờ Đức Thánh Doãn Công là danh tướng của Hai Bà Trưng có công đánh giặc Tô Định nhà Hán, trải các triều vua được gia phong mỹ tự “Thượng đẳng phúc thần”.

Di tích
 

Đình Cứu Sơn vốn được khởi dựng từ lâu đời, đến thời Nguyễn triều vua Khải Định năm Quý Hợi (1923) được trùng tu mở rộng với quy mô lớn và đã ghi lại trên câu đầu của toà Tiền tế.

Hiện đình Cứu Sơn là công trình kiến trúc điêu khắc mang dấu ấn nghệ thuật thời Nguyễn còn bảo lưu khá nguyên vẹn đến ngày nay. Đình có quy mô đồ sộ, dáng vẻ cổ kính; kết cấu kiến trúc kiểu: “tiền chữ Nhất, hậu chữ Đinh” gồm 2 toà: Tiền tề và Đại đình.

Tiền tế 5 gian 2 chái với 4 mái đao cong uốn lượn duyên dáng, bộ khung gỗ lim to khoẻ vững chắc, vì nóc gian giữa kiểu “con chồng giá chiêng”, hai gian bên vì “ván mê” chạm nổi mặt “hổ phù” nghệ thuật. Đầu dư chạm lộng đầu rồng ngậm ngọc. Trên các bộ phận như vì nóc, đầu dư, cốn, bẩy hiên đều được chạm khắc công phu nghệ thuật đề tài rồng mây và hoa lá cách điệu mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn.

Toà Đại đình nằm ở phía sau Tiền tế, có kết cấu kiểu chữ “Đinh” gồm 5 gian tiền đình và 3 gian hậu cung, mái ngói đao cong uốn lượn duyên dáng. Bộ khung gỗ lim to khoẻ, có dấu tích của ván sàn. Các đầu dư đều chạm lộng đầu rồng ngậm ngọc. Gian giữa tiền đình và hậu cung là bức cửa cấm, chỉ mở 2 cửa ngách. Vì nóc trên bức cửa cấm chạm nổi “tứ linh” công phu nghệ thuật. Hai bức cốn hai bên cửa cấm chạm nổi “long vân” nghệ thuật với hình một con rồng lớn bay lượn ẩn hiện trong những đám mây. Gian giữa có bức cửa võng chạm “lưỡng long chầu nguyệt” và “tứ linh, tứ quý” nghệ thuật, sơn son thếp vàng lộng lẫy.

Hậu cung là nơi có một hương án trên tượng Đức Thánh Doãn Công và có hai ngai bài vị của Thành Hoàng làng, phía dưới là bát hương, cây đèn, cây nến, đài nước, đài rượu, lọ hương hoa. Tượng Đức Thánh Doãn Công được tạo tác trong tư thế ngồi xếp bằng, đầu đội mũ quan võ cánh chuồn, khuôn mặt vuông anh minh cương nghị, áo quan võ với hai bên bả vai là rồng chầu và giữa là “long mã”, tay phải để trên đùi cầm một “ngọn lửa thần”, tay trái để úp trên đùi.

Di vật
 

Đình Cứu Sơn còn bảo lưu được nhiều tài liệu cổ vật quý của hai thời Lê - Nguyễn như sắc phong, đồ thờ tự, đặc biệt là các đạo sắc phong với các niên đại như sau: Cảnh Hưng nguyên niên (1740), Cảnh Hưng nhị thập thất niên (1766), Cảnh Hưng tứ thập tứ niên (1783), Chiêu Thống nguyên niên (1787), Quang Trung tứ niên (1791), Cảnh Thịnh tứ niên (1796), Bảo Hưng nhị niên (1802), Tự Đức lục niên (1853), Tự Đức thập niên (1857), Tự Đức tam thập tam niên (1880), Đồng Khánh nhị niên (1886), Duy Tân tam niên (1909), Khải Định cửu niên (1924).

Hội lệ
 

Giá trị của đình Cứu Sơn còn được thể hiện ở lễ hội truyền thống: Theo tục xưa của làng Cứu Sơn, hàng năm cứ đến ngày 7 tháng 3 (âm lịch) đình làng lại được mở hội. Ngay từ trong năm, làng đã họp bàn phân việc cho hai ông Quan Đám và các giáp (Đông, Tây). Ông Đám được nhận ruộng công của làng để cấy lúa, nuôi lợn tế. Các giáp thì phải lo việc rước tế, làm cỗ bàn. Vào hội, ngay từ mồng 6 làng tổ chức rước kiệu Thần từ đình đến nghè tế lễ ở đó một ngày đêm, hôm sau rước trở lại đình để tế lễ và mở hội. Ngày 10, có tục “Tế yến” làng tổ chức rước bánh dày, chè kho từ các nhà ông Đám ra đình để tế thánh. Trong những ngày lễ hội, sau phần lễ là phần hội với nhiều tục trò dân gian giải trí như: chèo, tuồng, đu cây, thi vật, đập niêu… thu hút đông đảo nhân dân và khách thập phương dự hội. Thôn Cứu Sơn giao hảo với thôn An Quang (xã Lãng Ngâm), trong những ngày hội đình, đại diện quan viên chức sắc đến để lễ Thánh. Ngày nay, hội đình được chuyển vào mùng 6 tháng 2 (âm lịch) và vẫn gìn giữ được mọi tục lệ truyền thống mang tính thuần phong mỹ tục.

Đình Cứu Sơn còn thuộc hội “Thập đình” là hội của 10 làng thờ Trạng nguyên - Thái sư Lê Văn Thịnh, hội được mở vào ngày mùng 6 đến mùng 10 tháng 2 âm lịch vào các năm Thân, Tý, Thìn.


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt