<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Qua đền Cửa Ông - Quảng Ninh

Bất cứ ai đã từng đặt chân đến Quảng Ninh theo hành trình lễ chùa thì không thể bỏ qua được đền Cửa Ông, vốn thờ Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng (con trai thứ ba của Trần Hưng Đạo) cùng nhiều nhân vật nổi tiếng thời nhà Trần. Ngôi đền này tọa lạc trên một ngọn núi thấp trông ra vịnh Bái Tử Long, cách thành phố Hạ Long hơn 40km về phía Đông Bắc.

Địa hình Cửa Ông là dải thung lũng hẹp chạy dài theo đường 18, nằm giữa hai dãy đồi núi cao trên dưới 10m ở phía Bắc và phía Nam. Từ xa xưa, con đường bộ đi qua Cửa Ông là con đường độc đạo đi ra vùng biên giới phía Đông Bắc và ngược lại. Cửa Ông như cái yết hầu nối miền Đông chập chùng đồi núi với vùng mỏ giàu có và miền Tây rộng lớn của tỉnh Quảng Ninh. Các cuộc chinh phạt xâm lược của phương Bắc, hay các cuộc điều binh của các triều đại phong kiến Việt Nam ra miền biên giới Đông Bắc đều đi qua Cửa Ông. Xưa kia, các triều đại phong kiến đều đặt ở Cửa Ông - Cẩm Phả một đồn binh để chốt giữ nơi “yết hầu” này.

Đền Cửa Ông vào dịp hội - Ảnh: Thu Nguyên

Trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ hai, Trần Quốc Tảng được giao trấn giữ Cửa Suốt (tên cũ của Cửa Ông) và đã góp công lớn vào thắng lợi rực rỡ của nhà Trần. Suốt những năm tháng trấn ải vùng Đông Bắc, ông đã lập nhiều chiến công vang dội để “Hải Đông lưu linh tích”. Và đến lúc qua đời, nhân dân đã tôn ông là vị thần oai linh trấn giữ vùng biển Đông Bắc của Tổ quốc. Sử sách ghi: “Ông ra Cửa Suốt được ba ngày, tự nhiên trời nổi mưa gió đùng đùng, sấm sét nổ ầm ầm. Ông thấy một phiến đá to bèn ngồi lên. Ngay lúc đó, sóng nổi cuồn cuộn, nước dâng lên rất cao. Phiến đá tự nổi trên mặt nước. Hưng Nhượng Vương công hóa thần ở đó, vào ngày 16 tháng 8 năm 1313. Một lúc sau mưa gió tĩnh lặng, dân chúng kéo đến xem, thấy trên phiến đá có một cái mũ đá, mũ đá trôi đi. Ngày 1 tháng 9 năm ấy, mũ đá trôi đến địa giới Hàm Giang, rồi đến bên bờ sông xã Trác Châu (tục gọi Vườn Nhãn). Già trẻ lớn bé trong xã đêm hôm đó mộng thấy một người cân đai áo mũ chỉnh tề, đứng ở đình làng bảo rằng “Ta là gia tướng nhà Trần, nay số đã hết, lại trở về nơi đóng đồn cũ giữ yên dân nước”. Hôm sau, dân chúng ra đình xem thấy phiến đá to, lại thấy một mũ đá bên bờ sông. Phiến đá rộng 5 thước 4 tấc, ngang 2 thước 3 tấc, có 5 mầu huyền ảo như mây. Dân làm lễ đón mũ đá về lập miếu thờ và làm biểu tâu lên vua. Vua thấy Trần Quốc Tảng là người có công, lại linh ứng nên truyền cho lập miếu thờ và phong làm Thượng đẳng thần, cho 800 quan tiền công, hàng năm hai mùa cúng tế vào bậc quốc lễ. Năm 1314, đúng 1 năm sau khi Trần Minh Tông lên ngôi, đã truy tặng Trần Quốc Tảng chức Thái úy”.

Ban đầu, đền Cửa Ông là một thảo am dựng tại Vườn Nhãn (phường Cẩm Phú ngày nay), nơi Trần Quốc Tảng qua đời vào năm 1313. Vị trí ngôi đền đã được người xưa khắc họa trong hai câu đối trước cửa đền:

“Thiên trường lục thủy thông khâu tụ

Tứ diện thanh sơn nhập họa đồ”

(Dịch: Nghìn trùng nước biếc buông đai áo

Bốn phía non xanh tạc họa đồ)

Trải qua nhiều lần tu bổ, nhất là từ năm 1994 đến nay, đền Cửa Ông trở thành một quần thể kiến trúc hoàn chỉnh, khang trang. Đền gồm 2 khu đền Hạ và đền Thượng. Tại đền Thượng, ngoài đền thờ Trần Quốc Tảng ở chính điện, còn có đền thờ Mẫu, chùa thờ Phật, lăng Trần Quốc Tảng phía sau đền. Chếch về phía Tây, nằm dưới một cấp, là đền thờ Quan Chánh. Đền Thượng tọa lạc trên một ngọn đồi cao gần 100m, có thể bao quát được toàn bộ cảnh quan khu vực Cửa Ông. Từ cổng Tam quan, bước trên những bậc tam cấp lên đến sảnh đền, ta có thể thu vào tầm mắt bức tranh toàn cảnh Cửa Ông rực rỡ màu sắc và dạt dào tâm tưởng. Sảnh đền nhìn ra vịnh Bái Tử Long bao la trầm hùng, nhấp nhô thế giới của những đảo đá huyền bí gợi nên hình ảnh hàng trăm những chú rồng con đang giỡn đùa sóng nước biển xanh. Phía sau lưng đền là thung lũng quần tụ khu dân cư đông đúc, nơi trung tâm chính trị, kinh tế của Cửa Ông. Xa xa, những dãy núi xanh mờ trùng điệp chạy dài từ Cẩm Phả đến Mông Dương.

Đền Cửa Ông là ngôi đền hiếm hoi còn lại đến nay thờ khá đầy đủ gia thất Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn và những cận thần của ông. Ngoài vị thần chủ Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng, ngôi đền còn có hơn 30 pho tượng lớn nhỏ, mỗi pho tượng mang hình hài và tên tuổi một nhân thần, được bày ở vị trí chính điện hay hai bên cánh, ở bái đường hay hậu cung đều bắt nguồn từ vai trò, vị trí và tầm quan trọng khác nhau của người lúc còn sống mà pho tượng mang tên. Ba mươi pho tượng bày thành 10 hàng ngang là những tướng lĩnh nổi tiếng thời Trần từng dạn dày trận mạc, tạo cho người vãn cảnh được chiêm bái những anh hùng một thời oanh liệt mà từ lâu mới chỉ nghe tên qua sử sách.

Lễ hội đền Cửa Ông được tổ chức vào ngày 3 và 4 tháng 2 âm lịch hàng năm. Tuy nhiên, từ năm 1996 đến nay, cứ hai năm một lần Lễ hội đền Cửa Ông lại được tổ chức với quy mô lớn hơn. Ngoài phần lễ giữ nguyên nghi thức, phần hội cũng ngày càng được mở rộng hơn, với nhiều trò chơi dân gian mang đậm nét văn hóa truyền thống để thu hút nhân dân địa phương và du khách tham gia như: múa rồng, cờ bỏi, bịt mắt đập niêu, bịt mắt đánh trống, đua thuyền, hát quan họ, đẩy gậy, kéo co, chọi gà…

Về thăm đền Cửa Ông, du khách sẽ được nghe những tích chuyện lịch sử thời Trần và nhiều truyền thuyết hay đẹp về Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng. Cùng với giá trị lịch sử và cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp, hùng vĩ bao quanh, ngôi đền thờ Ông trên bến Cửa Suốt ngày nào, nay mỗi năm lại trở nên nhộn nhịp hơn bởi bước chân người bốn phương đến cúng thờ, vãn cảnh.


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt