<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Chùa Diên Phúc
xã Đại Bái - huyện Gia Bình - tỉnh Bắc Ninh

Chùa Diên Phúc có tên chữ là “Diên Phúc tự” thuộc xã Đại Bái, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh, đã được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, theo quyết định số 1570/VH-QĐ, ngày 5/9/1989.

Đặc điểm
 

Chùa Diên Phúc ngoài chức năng thờ Phật, đây còn là nơi lưu niệm sâu sắc về danh nhân Nguyễn Công Hiệp, người có nhiều công lao với đất nước, quê hương; đặc biệt ông có công lớn trong việc trùng tu đình, chùa, làm cầu quán cho dân, chính vì vậy ông đã được tạc tượng thờ ở đình Văn Lãng và là hậu Phật chùa Diên Phúc.

Về hậu thần Nguyễn Công Hiệp, trong gia phả họ Nguyễn (Công) ở Đại Bái cho biết: Nguyễn Công Hiệp sinh vào thời Lê - Trịnh, năm Hoàng Định thứ 17 (1617) ông vào làm việc tại phủ chúa, do có công nên được thăng chức rất nhanh. Đặc biệt vào các năm Phúc Thái thứ 3 (1645), Phúc Thái thứ 6 (1648) với công đánh dẹp sự xâm lấn của nhà Nguyễn (đàng trong), Nguyễn Công Hiệp đã được vua (Lê) khen rằng: Công Hiệp thật là người “Văn võ kỳ tài” và lập tức phong cho ông là: Dực vận tán trị công thần đặc tiến kim tử, vinh lộc đại phu, phụ quốc Thượng tướng quân, trung quân đô đốc, thiên sự, tước Gia quận công; sau đó lại được phong Đô đốc đồng tri thượng trụ quốc; rồi vua Lê Thần Tông lại phong: Phụ quốc bảo dân Minh Tuệ đại vương.

Là một đại công thần dưới thời vua Lê - chúa Trịnh, nhưng Nguyễn Công Hiệp vẫn luôn có sự quan tâm đặc biệt với quê hương Đại Bái. Ông cùng với cha mẹ mình đã có nhiều đóng góp to lớn trong việc trùng tu chùa Diên Phúc và đình Văn Lãng, xây cầu Bái Giang, nhiều lần miễn tô thuế cho dân, khuyến khích phát triển nghề gò đồng ở làng. Vì những công lao to lớn, tình cảm sâu nặng của Nguyễn Công Hiệp với dân làng, nên sau khi ông mất dân làng đã tôn ông làm Á Thánh (Thánh thứ 2) thờ tại đình làng. Cũng do có công lớn trong việc trùng tu chùa Diên Phúc, ông đã được tạc tượng đặt tại nhà tổ của chùa. Hiện nay tại đình Văn Lãng làng Đại Bái còn hệ thống bia đá: “Văn Lãng đình bi” dựng vào năm Khánh Đức thứ 4 (1652), “Bái Giang kiều bi” dựng năm Phúc Thái tứ 2 (1644) và bia “Bái giang thạch kiều bi” dựng năm Thiệu Trị nguyên niên (1841) cho biết rõ công lao của Quận công Nguyễn Công Hiệp và gia đình đối với dân làng Đại Bái, được nhân dân tôn kính phụng thờ.

Hiện trạng
 

Theo nhân dân địa phương, chùa Diên Phúc vốn xây dựng từ lâu đời, đến thời Lê (1647-1648) được trùng tu mở rộng với quy mô lớn bao gồm các công trình: Tam quan 3 gian, kiến trúc kiểu chồng diêm 8 mái, nhà thập điện 7 gian, hậu cung gắn vào nhà thập điện, gác chuông, nhà tổ (nơi thờ Nguyễn Công Hiệp và cha mẹ ông cùng những người có công trong việc trùng tu chùa), nhà tả, hữu vu mỗi bên 10 gian nối từ nhà thập điện đến hết nhà tổ, nhà khách 5 gian, nhà mẫu 3 gian 2 dĩ. Với quy mô này, người dân Đại Bái vẫn tự hào rằng chùa Diên Phúc sánh ngang chùa Bút Tháp và chùa Dâu. Tiếc rằng năm 1948, chùa đã bị phá huỷ hoàn toàn để tiêu thổ kháng chiến; hoà bình lập lại, dân làng phục dựng ngôi chùa trên nền xưa đất cũ. Năm 1993, Tam bảo chùa Diên Phúc được tu bổ tôn tạo lớn, chùa còn được xây thêm các công trình mới như gác chuông, nhà khách, lầu Quan Âm… làm cho ngôi chùa ngày một khang trang.

Chùa Diên Phúc còn bảo lưu được hệ thống tài liệu cổ vật rất phong phú, độc đáo và quý hiếm như: tượng phật, tượng chân dung có niên đại thời Lê và Nguyễn, chuông chùa Diên Phúc đúc năm Tự Đức 30 (1877), bia “Diên Phúc tự bi” dựng năm Khánh Đức 2 (1650), bia “Diên Phúc tự bi” dựng năm Đức Long (1629-1639), bệ đá thời Lê, hệ thống đại tự, câu đối có nội dung ca ngợi Phật pháp và người được thờ hậu. Trong số những tài liệu cổ vật này, tiêu biểu nhất là hai pho tượng chất liệu đá Quận công Nguyễn Công Hiệp và ông Nguyễn Công Kế, những người có công lớn trong việc tu bổ chùa. Tượng Nguyễn Công Hiệp được tạc năm “Khánh Đức nhị niên” (1650), tượng Nguyễn Công Kế tạc năm “Vĩnh Thọ tứ niên” (1661).

Lễ hội chùa Diên Phúc diễn ra vào ngày 26 tháng 3 âm lịch hàng năm.


Thôn Khuyến Lương - Xã Trần Phú - Huyện Thanh Trì - Thành phố Hà Nội

Chùa Diên Phúc là tên gọi khác của chùa Khuyến Lương. Xem thêm chùa Khuyến Lương.


Xuân Hồng - Xuân Trường - Nam Định

Chùa Diên Phúc là tên gọi khác của chùa Keo (Nam Định). Xem thêm chùa Keo.


Đức Thượng - Hoài Đức - Hà Nội

Ngôi chùa ở thôn Thượng Thụy, xã Đức Thượng, huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội, còn gọi là chùa Tôn Thượng. Tương truyền, chùa được xây dựng cách đây 1.000 năm. Đương thời, chùa được xây dựng trên nền cao, bó vỉa gạch, lòng nhà bằng đất nền, không lát gạch, nhằm tạo cho hai khí âm dương của trời đất được hoà hợp. Trên nền còn nhiều chân cột bằng đá mài chạm đài sen, sản phẩm của thời kỳ cách đây hơn 600 năm và một kiến trúc gỗ từ cuối thế kỷ XVI vẫn được bảo tồn. Đặc biệt căn cứ vào tấm bia hiếm quý của chùa tại toà thượng điện có niên đại Hồng Đức 7 (1476) thì có thể khẳng định rằng chùa phải được xây dựng từ trước đó rất lâu.

Vào giữa và cuối thế kỷ XVII, chùa được trùng tu lớn với tiền đường 7 gian và một nhà cầu để nối thượng điện. Điện mẫu gồm 5 gian dựng năm 1930. Chùa có 3 hệ thống tượng: tượng Phật, tượng Mẫu, tượng Hậu, trong đó nhiều nhất là tượng Phật với khoảng gần 60 pho tượng đẹp, hiếm quý và được xếp theo quy tắc trên Phật điện.


Tân Việt - Yên Mỹ - Hưng Yên

Chùa Diên Phúc còn gọi là chùa Tổng, toạ lạc tại thôn Cảnh Lâm, xã Tân Việt, huyện Mỹ Văn, tỉnh Hưng Yên, nay là thôn Cảnh Lâm, xã Tân Việt, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên. Chùa do Thái uý Việt Quốc Công dựng để đền đáp công sinh thành dưỡng dục của mẹ. Tấm bia quý còn lại trong chùa có niên đại thời Lý (1157) với lối trang trí chim phượng, hoa văn sóng nước trên bia cũng thuộc loại hiếm bởi chi tiết cành lá trong lòng.

Dấu tích của thời này là toàn bộ phần văn tự và hoa văn trang trí ở hai mặt bia có phong cách tương tự như cùng loại ở các di tích thuộc thời Lý như Hương Lãng (Hưng Yên), Phật Tích (Bắc Ninh), Chương Sơn (Nam Định). Dấu ấn thời Trần bắt đầu từ năm 1317 chỉ xuất hiện trong những dòng lạc khoản ở sườn phải bia.


xã Văn Khê - huyện Mê Linh - thành phố Hà Nội

Đặc điểm
 

Chùa Diên Phúc thuộc thôn Khê Ngoại, xã Văn Khê, huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội, đã được nhà nước xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia từ năm 1997.

Chùa Diên Phúc thờ Phật theo dòng Đại Thừa. Chùa toạ lạc trên một mảnh đất rộng, bằng phẳng, cao ráo, thoáng mát, xung quanh là khu dân cư đông đúc. Tương truyền chùa được xây dựng từ lâu, đến thời Nguyễn vào năm Gia Long thứ 15 (1816) quy mô kiến trúc được mở rộng, tôn tạo khang trang.

Kiến trúc
 

Chùa Diên Phúc được xây dựng theo hướng đông nam, kiến trúc kiểu chữ “Công”, gồm Tiền đường, Thiêu hương và Thượng điện.

Toà Tiền đường gồm 5 gian. Vì kèo kết cấu theo kiểu chồng rường giá chiêng, cột đội con lợn. Tiền đường được làm theo kiểu chồng diêm 2 tầng 4 mái, lợp ngói ta. Phần cổ diêm giữa 2 mái được bưng kín bằng những ván mỏng.

Toà Thiêu hương gồm 3 gian được xây nối liền với Tiền đường bởi hệ thống xà và dui, thượng lương với hệ thống cột cái gian chính giữa chạy dọc về phía sau gắn kết với toà Thượng điện chạy ngang tạo thành chữ “Công”. 4 vì kèo toà Thiêu hương làm theo kiểu chồng rường giá chiêng, cột đội con lợn, trên lợp ngói ta.

Toà Thượng điện gồm 5 gian nối liền với toà Thiêu hương bởi hệ thống xà ngang, xà dọc. Nền Thượng điện cao hơn Tiền đường và Thiêu huơng 0,40m.

Chùa Diên Phúc còn có 7 gian nhà Tổ chạy ngang về phía nam toà Thượng điện, 2 cột đồng trụ và cây tháp 3 tầng cùng hệ thống tường bao khép kín tạo nên tổng thể hài hoà giữa kiến trúc và cảnh quan thiên nhiên.

Nghệ thuật
 

Cùng với kiến trúc đồ sộ và kỹ thuật đóng bén, bào trơn, mộng sàm chắc khoẻ, chùa Diên Phúc còn lưu giữ nhiều bức chạm trổ đẹp tập trung chủ yếu ở 4 bức cốn gian chính giữa toà Tiền đường và 2 bức cốn trước toà Thiêu hương với đề tài chủ yếu là hình rồng và tứ linh.

Hệ thống tượng được bài trí uy nghi, nghệ thuật chạm khắc điêu luyện, tạc đắp công phu, hình khối cân đối. Tất cả đều phảng phất nét chân dung thuần hậu của đạo Phật, không cường điệu mà gần gũi cuộc đời. Chùa Diên Phúc hiện còn lưu giữ nhiều di vật, cổ vật có giá trị như chuông đồng, bia đá,… phản ánh rõ nét lịch sử xây dựng và tinh hoa đặc sắc về trí tuệ, tâm hồn trong đời sống văn hoá của cộng đồng dân cư nơi đây.


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt