<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Đền Cao Lỗ

Đền thờ Cao Lỗ ở thôn Lớ (Đại Than), thuộc xã Cao Đức, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh. Đây là ngôi đền chính trong số 7 làng ở xã Vạn Ninh và Cao Đức cùng thờ danh nhân Cao Lỗ - nhân vật lịch sử có công lớn trong việc bảo vệ, tổ chức và xây dựng nhà nước Âu Lạc dưới triều vua Thục Phán An Dương Vương. Đền thờ Cao Lỗ đã được nhà nước xếp hạng di tích lịch sử văn hóa quốc gia, theo quyết định số 08/2005/QĐ-BVHTT, ngày 8/3/2005.

Thần chủ
 

Căn cứ vào một số tài liệu, thần tích, sắc phong lưu tại đền cùng truyền tích ở địa phương cho hay: Cao Lỗ là một viên tướng giỏi của Thục Phán An Dương Vương. Ông là người có công giúp An Dương Vương chế ra cung nỏ có hiệu quả cao để chống lại Triệu Đà. Song do can gián An Dương Vương nhiều lần về việc triều chính không được nên ông đã bỏ đi và mất tại Cao Đức. Để nhớ ơn công lao to lớn của ông, nhân dân thôn Lớ đã lập đền tôn thờ ông trên bãi đất cao bồi đắp ven hạ lưu sông Đuống tiếp giáp với Lục Đầu Giang để tưởng niệm mãi mãi về sau.

Di tích
 

Trải nhiều thế kỷ, ngôi đền thờ tướng quân Cao Lỗ dựng bên bờ sông Đuống nơi hội tụ của sáu con sông (còn gọi là Lục Đầu Giang) vẫn luôn được nhân dân địa phương trùng tu, mở rộng vào các thời Lê - Nguyễn, đến nay đền vẫn giữ được đường nét kiến trúc truyền thống bao gồm: đền Ngoài, đền Trung và đền Thượng.

Đền Ngoài: gồm 3 gian 2 chái, kiến trúc kiểu 4 mái, 4 đao cong, khung gỗ lim, cấu trúc kiểu lòng thuyền, con chồng kẻ chuyền. Hầu hết các bộ phận kiến trúc trong đền Ngoài đều bào soi kỹ lưỡng. Phần chạm khắc tập trung trên các con chồng, kẻ chuyền, bẩy hình vân mây, hoa lá cách điệu.

Đền Trung: liền với đền Ngoài, kiến trúc kiểu chuôi vồ gồm 3 gian 2 dĩ tiền đền, nối phía sau 2 gian hậu cung, bộ khung gỗ lim, cấu trúc vì đơn giản kiểu kèo kìm, bào trơn đóng bén. Đền Trung tuy có cấu trúc đơn giản nhưng là nơi đặt lễ thờ thánh, do vậy được bài trí hết sức tôn nghiêm với các đồ thờ tự như: hoành phi, câu đối, hương án, siêu đao , bát bửu… sơn son thếp vàng lộng lẫy, đặc biệt phía trước gian chính giữa treo bức hoành phi: “Tối Linh Từ” làm vào năm Khải Định (1923), hai cột treo câu đối: “Âu Lạc nguyên thần khai cố quốc/ Kình giang thắng địa vọng cao đài” phản ánh rõ về người được thờ ở đây.

Đền Thượng: gồm 3 gian, kiến trúc kiểu bình đầu, khung gỗ lim, cấu trúc vì kiểu kèo kìm, trụ sóc nóc, bào trơn đóng bén. Trước cửa gian giữa treo bức hoành phi “Thượng đẳng phúc thần” làm năm 1924. Đền Thượng là nơi tối linh thờ thánh do vậy được bài trí rất uy nghiêm. Tại gian giữa trên thượng điện đặt hệ thống tượng gồm: ngồi giữa là tượng Thục An Dương Vương đầu đội mũ Bình Thiên, hai tay co lại trước ngực cầm sắc chỉ, mình khoác áo long bào thêu rồng ngồi trên ngai thờ, tượng ngồi cao 1,6m; rộng gối 55cm. Pho ngồi bên Đông là tượng Thanh Giang Sứ (thần Kim Quy) ngồi trên ngai, tay phải cầm quạt đặt trên gối, tay trái đặt vào lòng, toàn thân tượng phủ áo dài (quan văn) thêu hình long mã, tượng ngồi cao 1,2m, rộng gối 50cm. Pho ngồi bên Tây là tượng đức Cao Lỗ Vương, được tạc trong tư thế đầu đội mũ quan võ, khuôn mặt nghiêm nghị tinh anh, mắt nhìn thẳng, mình khoác áo giáp in nổi hình long mã, tay trái úp lại lên gối, tay phải cầm lệnh, chân đi hia, tượng cao 1,2m, rộng 2 gối 55cm.

Di vật
 

Nhìn chung các pho tượng tạc thờ ở đền Cao Lỗ đều được làm bằng gỗ, nghệ thuật tạc tượng cực kỳ tài nghệ, hình thể cân đối hài hoà theo tỷ lệ, chạm nổi rõ từng chi tiết nhỏ từ khoé mắt đến nếp gấp của tà áo… kỹ thuật tạc tượng điêu luyện, nhìn sống động nhưng thành kính trang nghiêm, mang dấu ấn nghệ thuật của thời Nguyễn. Cùng với hệ thống tượng thờ, đền Cao Lỗ còn bảo lưu được nhiều cổ vật có giá trị khác như: bản thần phả soạn năm Tự Đức 32 (1879), 22 đạo phong có niên đại thời Lê và Nguyễn; hệ thống hoành phi, câu đối, ngai thờ, bài vị, siêu đao bát bửu; đôi sấu đá cùng nhiều đồ thờ tự cổ quý khác. Những tài liệu cổ vật này vừa là chứng tích lịch sử minh chứng cho sự tồn tại của ngôi đền, vừa là những tác phẩm nghệ thuật đặc sắc, tiêu biểu của hai thời Lê - Nguyễn.

Hội lệ
 

Lễ hội đền Cao Lỗ được tổ chức vào ngày mồng 10 tháng 3 âm lịch hàng năm. Đây là lễ hội của 7 làng cùng có chung tín ngưỡng thờ thần Cao Lỗ của xã Cao Đức và đền thờ Cao Lỗ thuộc thôn Cao Lớ (Đại Trung) chính là trung tâm của lễ hội vùng Than.


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt