<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Đền Cầu Đào

Đền Cầu Đào còn gọi là Đền Ngụ, nay thuộc thôn Cầu Đào, xã Nhân Thắng, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh. Di tích đền Cầu Đào đã được xếp hạng là di tích lịch sử văn hoá cấp tỉnh, theo quyết định số 08/UB, ngày 27 tháng 01 năm 1995.

Thần chủ
 

Công trình văn hoá tâm linh đền Cầu Đào là nơi thờ phụng bà Đặng Thị Loan, người con của quê hương có công dạy dân trồng dâu chăn tằm, làm nghề gốm, làm bánh và đặc biệt là việc cho lập chợ Ngụ để nhân dân làm ăn trao đổi hàng hoá, sau trở thành trung tâm thương mại lớn của cả vùng.

Theo truyền kể của nhân dân địa phương và nội dung văn bia “cố lập bi ký” dựng năm 1866 hiện còn bảo lưu được tại đền đã cho biết: Vào thời Trần có người con gái thôn Đào, họ Đặng, tên huý là Loan, nổi tiếng xinh đẹp đoan trang, được vua Trần Nhân Tông chọn làm cung phi. Một lần từ cung vua trở về quê hương, bà mua một khu đất từ đình Thị (thôn Thị) đến chùa cũ của làng và mở chợ cho 3 thôn Cầu - Đào - Thị buôn bán, làm ăn. Bà còn dạy dân trồng dâu chăn tằm, làm đồ gốm và làm bánh bột lọc để cải thiện đời sống. Khu vực này cảnh sắc bốn mùa sầm uất, nhộn nhịp cũng chính là nhờ công ơn của bà góp phần tạo dựng. Bà hoá ngày 17 tháng 3 âm lịch. Để nghi nhớ công lao của bà đối với dân làng, nhân dân ba thôn đã tập trung tiền của lập đền, tạc tượng để muôn đời thờ phụng. Hàng năm cứ đến ngày 17 tháng 3 âm lịch (ngày bà hóa), 3 thôn đều tập trung tiền của để làm lễ tưởng niệm, tỏ lòng tri ân công đức của bà. Đến tháng 11 năm Bính Dần (1866) 3 thôn đồng lòng nhất trí tu bổ tôn tạo cho ngôi đền này khang trang hơn. Sự việc này đã được ghi khắc vào bia đá để đời sau nhớ mãi.

Hiện trạng
 

Căn cứ vào các tư liệu ở địa phương và truyền kể của nhân dân, đền Cầu Đào vốn được khởi dựng từ lâu đời và đã qua nhiều lần tu bổ tôn tạo. Vốn xưa đền có quy mô lớn với các công trình như: Tiền tế, Hậu cung và 2 dãy giải vũ hai bên. Trải qua thời gian, đặc biệt là thời kỳ chống thực dân Pháp, di tích đã bị tàn phá nặng nề, toà tiền tế và hai dãy giải vũ bị phá, chỉ giữ được phần hậu cung.

Hiện đền Cầu Đào nằm trên khu đất đẹp nằm ở phía bắc làng, mặt quay hướng Nam, cạnh dòng sông Lai Hạ (sông Ngụ), xung quanh là khu dân cư đông đúc trù mật. Trong khuôn viên của đền còn có đình và chùa được nhân dân phục dựng trong những năm gần đây. Cả đình, đền, chùa nằm quây quần tạo thành một quần thể di tích cổ kính linh thiêng giữa làng quê đông đúc, nhộn nhịp.

Công trình kiến trúc của đền hiện nay gồm tiền đền và hậu cung, kết cấu kiểu chữ “Nhị”. Tiền đền gồm 1 gian 2 chái 4 mái đao cong, bộ khung gỗ lim, mái lợp ngói mũi, đỉnh nóc đắp nổi rồng chầu mặt nguyệt, phía trước mở cửa bức bàn thượng song hạ bản, phía sau để trống thông với hậu cung.

Song song với tiền đền là hậu cung 3 gian được dân làng tu bổ năm 2006. Hậu cung là nơi linh thiêng nên các đồ thờ tự chủ yếu được bài trí tại đây. Gian giữa là ban thờ khá cao, trên đặt khám thờ, trong khám là tượng Bà Đặng Thị Loan trong long ngai. Tượng tạc trong tư thế ngồi trên bệ, chiều cao là 81cm, rộng ngực 43cm, phần đùi xếp bằng rộng 57cm. Thân tượng được khoác một lớp áo rộng nhiều nếp, cổ áo thấp để hở cổ kiêu ba ngấn, tóc vấn cao, đội vương miện, tay phải để ngửa vào lòng, bàn tay trái úp xuống đầu gối, toàn thân tượng được sơn son thếp vàng.

Đền Cầu Đào hiện còn bảo lưu được nhiều tài liệu cổ vật có giá trị như: bát hương đá chạm rồng, sập đá, đài trầu, đài rượu, giá văn, ống hương, tượng bà Đặng Thị Loan, hệ thống bia đá, cây hương đá, trong đó đặc biệt quý giá là bia “cố lập bi ký” dựng khắc năm Tự Đức thứ 19 (1866) nội dung ghi khắc về thân thế sự nghiệp bà Đặng Thị Loan và những người hưng công tu dựng đền thờ bà.

Hội lệ
 

Hàng năm lễ hội đền Cầu Đào được tổ chức vào ngày 17 tháng 3 âm lịch, là ngày giỗ của bà Đặng Thị Loan. Xưa lễ hội của đền được tổ chức với quy mô lớn với nhiều nghi thức và tục trò độc đáo, lễ vật tế thần gồm có chè đường, xôi vò, bành dày, oản chuối và không thể thiếu món bánh bột lọc. Trong những ngày diễn ra lễ hội bên cạnh những nghi thức tế lễ trang nghiêm còn là phần hội với nhiều trò chơi dân gian như hát ả đào, hát chèo, tổ tôm điếm, cờ người, chọi gà, đu cây… thu hút đông đảo nhân dân dự hội, rất đông vui náo nhiệt.


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt