<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Từ đường Nguyễn Đình Tài

Từ đường gia tộc Nguyễn Đình Tài nay thuộc thôn Xuân Lai, xã Xuân Lai, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh, đã được UBND tỉnh xếp hạng di tích lịch sử văn hoá, theo quyết định số 1371/QĐ-UBND, ngày 25/10/2006.

Danh nhân
 

Thời Lê Trung Hưng (thế kỷ 18), ở Xuân Lai có Quận công Nguyễn Đình Tài vốn xuất thân trong một gia đình nho học, được tuyển vào triều đình từ nhỏ làm việc tại toà nội giám. Ông được phong đến chức “Đặc tiến Phụ quốc thượng tướng quân, trung dũng thuỷ cơ cai quan Tư lễ giám, Tổng thái giám Đề đốc thần vũ tứ vệ quân vụ sự Liễn Trung hầu, Liễn quận công”. Ông đã từng được cử đi sứ sang nhà Thanh, với tài ngoại giao của mình đã giữ yên ổn quan hệ ngoại giao giữa nước ta và nhà Thanh. Khi về nước ông được triều đình phong thưởng nhiều bổng lộc, trong đó có 10 mẫu tại bản xã Xuân Lai. Năm ngoài 70 tuổi ông đem số ruộng được phong thưởng tại bản xã cho dân 6 mẫu để tế tự, lại mua cho dân một bè gỗ lim làm ngôi đình thờ Thành hoàng làng, số ruộng còn lại chia cho các con cháu. Thời ấy, gặp năm đói kém ông đã chẩn tế tiền của, thóc gạo cho nhân dân trong xã để cứu đói. Vì có công lao to lớn với nước và với nhân dân xã Xuân Lai. Khi mất, nhân dân Xuân Lai đã tôn ông là Hậu thần thờ ở đình và nghè, ngai thờ, bài vị của ông được đặt ở bên phải Thành hoàng làng. Đồng thời, nhân dân Xuân Lai còn xây dựng một Từ chỉ ở xứ Trạch Nha (cửa chùa Phúc Khánh) và cho khắc 1 bia đá tứ diện cỡ lớn vào năm Chính Hoà 21 (1700) ghi chép lại toàn bộ lai lịch, công trạng của Quận công Nguyễn Đình Tài. Khi ấy, dòng tộc Nguyễn Đình cũng lập từ đường và tôn thờ cụ là bậc tiền nhân có công với dân với nước và là tấm gương sáng cho hậu duệ con cháu muôn đời.

Di tích
 

Từ đường gia tộc Quận công Nguyễn Đình Tài vốn được khởi dựng vào thời Lê Trung Hưng (thế kỷ 18) thờ người có công với dân với nước. Khi ấy, đây là một toà nhà khá lớn với 3 gian, 2 chái, 4 mái đao cong. Bộ khung gỗ lim to khoẻ, chắc chắn. Trên các bộ phận của kiến trúc như: con rường, cốn, bẩy, đầu dư đều được chạm khắc rồng, mây, hoa lá đẹp và công phu.

Trải tháng năm lịch sử, đặc biệt trong kháng chiến chống Pháp, Từ đường bị giặc Pháp phá hoại một phần kiến trúc. Nhưng sau kháng chiến chống Pháp, dòng tộc Nguyễn Đình đã cùng nhau trùng tu, tôn tạo lại Từ đường và đến năm 2003 lại xây thêm toà Tiền tế. Hiện nay, từ đường gia tộc Quận công Nguyễn Đình Tài có kiến trúc kiểu chữ “Nhị” gồm 2 toà Tiền tế và Hậu đường. Tiền tế mới được làm lại theo kiểu chồng diêm 8 mái, đao cong. Hậu đường là công trình kiến trúc cổ của thời Lê (thế kỷ 18), dấu ấn còn để lại ở bộ khung gỗ lim, cốn, bẩy, đầu dư chạm khắc trang trí rồng, mây, hoa lá là một trong những nghệ thuật tiêu biểu của thời Lê.

Giá trị nổi bật của Từ đường gia tộc Quận công Nguyễn Đình Tài là hệ thống cổ vật còn gìn giữ được như: ngai, bài vị, bia đá, giá văn, hương án gỗ, hương án đá, sập đá và các đồ thờ tự.

Hội lệ
 

Hàng năm, theo lệ tục cứ đến ngày 15 tháng 11 âm lịch, làng xã Xuân Lai vào đám. Ba thôn (Đại Thuận, Đại Hữu, Đại Đồng), ngoài tế lễ Thành hoàng làng Thánh “Tam giang”, còn tổ chức tế lễ Hậu thần cho Quận công Nguyễn Đình Tài vào ngày 19 tháng 9 âm lịch, ngày giỗ của Quận công. Theo tục lệ quy định, chính quyền và nhân dân 3 thôn trên phải có mặt đông đủ tại Từ đường gia tộc Quận công Nguyễn Đình Tài, để rước ngai bài vị, sắc phong ra ngoài nghè nơi thờ Thành hoàng làng và Hậu thần để tế lễ và sau đó rước trở lại Từ đường gia tộc.

Hội ở đây được dân gian gọi là “Hội Lai”. Hội Lai là hội “Lục đình”, được dân gian coi là hội lớn và vẫn truyền tụng nhau câu ca “Thứ nhất hội Lai / Thứ hai hội Gióng”.


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt