<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Chùa Hương Nghiêm
Thành phố Thanh Hoá - Thanh Hoá

Chùa Hương Nghiêm, thuộc thành phố Thanh Hoá, tỉnh Thanh Hoá. Đây là ngôi chùa cổ, toạ lạc trên núi Kiền Ni. Chùa được Lê Dương khởi tạo thời thuộc Đường. Chùa đã đổ nát từ lâu, nhưng di tích chùa vẫn còn ghi lại, việc trùng tu chùa trên tấm bia thời vua Lý Nhân Tông năm 1122.


An Khang - Yên Sơn - Tuyên Quang

Sơ lược
 

Chùa Hương Nghiêm hay còn gọi Hương Nham (chùa Hang, vì chùa nằm trong lòng động) ở dưới chân núi Hương Nghiêm thuộc xóm Phúc Thọ, xã An Khang, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang.

Lịch sử
 

Chùa Hương Nghiêm được xây dựng vào thời Mạc Thái Tông (Mạc Đăng Doanh), niên hiệu Đại Chính thứ 8 (năm 1537) tại thôn Thúc Thủy, xã Thúc Thủy, tổng Thường Túc, nay là thôn Phúc Thọ, xã An Khang.

Ngôi chùa được xây dựng từ sáng kiến của hai vị quan hiến sát là Ngô Thọ Khê và Vũ Trạch Xuyên.

Qua thời gian, chùa Hương Nghiêm cũ đã không còn, chỉ còn lưu giữ những hiện vật quý có giá trị như hệ thống tượng thờ, hương án... đặc biệt là tấm bia “Hương Nghiêm tự bi” (văn bia chùa Hương Nghiêm).

Văn bia chùa Hương Nghiêm do 2 vị đồng Tiến sĩ khoa Bính Tuất (1535), chức Tu thân doãn, Hiến sát sứ Thanh hình, Hiến sát các sứ Tuyên Quang, Triều liệt Đại phu Ngô Hoằng Trinh hiệu là Trinh Túc soạn và vị Thông chương đại phu, Tri phủ Yên Bình, hàng Công khanh là Đỗ Bá Chiêu hiệu là Huỳnh Phủ viết chữ.

Văn bia chùa Hương Nghiêm được tạc vào ngày 27 tháng 2 niên hiệu Đại Chính thứ 8 đời Thái Tông Mạc Đăng Doanh (năm 1537).

“Hương Nghiêm tự bi”là một trong những tư liệu thành văn quý hiếm ở thế kỷ 16 được phát hiện ở Tuyên Quang.

Đặc điểm
 

Chùa Hương Nghiêm nằm trong hang đá tự nhiên với 2 mái vòm đá và nhiều nhũ đá rủ xuống đủ mọi hình thù, đặc biệt có nhũ đá hình cổ thụ, tạo cho hang đá một vẻ đẹp kỳ thú, bí ẩn.

Chùa Hương Nghiêm. Ảnh: baotuyenquang.

Trước đây, trong hang đá còn có giếng sâu 8 đến 9m, gần giếng có dòng suối ngầm rộng khoảng 3m chảy ra sông Lô. Hang có nhiều lối đi lên đỉnh núi, lối xuống suối ngầm, ngoài cửa hang có một dãy núi hình con rồng, giữa hang có phiến đá to hình chiếc thuyền dài 8,7m rộng 4m.

Trước cửa chùa Hương Nghiêm có một tấm bia cổ được khắc trên vách đá; trong chùa còn có hai pho tượng Bồ Tát cổ bằng đồng và các vật dụng cổ như: giá đọc văn tế, hương án thời Nguyễn và một chiếc mâm đồng có hoa văn cũng từ thời Nguyễn.

Căn cứ theo nội dung ghi trên văn bia thì chùa Hương Nghiêm trước đây được dựng với quy mô khá lớn còn gọi là hành cung Phạm Vương.

Tấm bia chùa Hương Nghiêm được tạc trên vách đá trước cửa chùa, có chiều cao 1,25m, chiều rộng 1m. Tấm bia gồm 2 phần trán bia và thân bia, trên trán bia có chạm hình lưỡng long chầu nguyệt, xung quanh bia được chạm văn dây đơn giản. Dưới trán bia là 4 chữ đại tự: Hương Nghiêm tự bi.

Tấm bi ký chữ Hán do tiến sĩ Ngô Hoằng soạn, gồm một bài ký và một bài minh ghi tên họ những người làm công đức ở 13 huyện trong nước và nhân dân xã Thúc Thủy.

Nội dung bài văn bia như sau:

Dòng Long Vị như dải lụa trắng lượn vòng trước động. Phía sau động là đường cái quan, ngựa xe như nước. Phía tây động, nha môn tòa rộng dãy dài. Trong chùa khói hương nghi ngút, đó là cung Phạm Vương vậy. Trước cung tiền đường, trùng tu mái ngói đỏ tươi, có nơi thắp hương và tam quan. Cứ đến ngày rằm và mùng một, tín đồ thập phương nối gót cầu khấn, tăng ni cúi đầu về phương nam ba lần vái lạy. Những khi đất trời không hoà thuận, cầu nắng thì được trời quang tạnh, khấn mưa thì mưa trải khắp nơi. Chùa rất linh ứng, không thể ngờ được!”

Còn bài minh của người lập bia có nội dung:

Động u nhi cổ, nham sấu nhi hương,

Sáng tự khắc thạch, địa cửu thiên trường.

Dịch nghĩa:

Động sâu mà (có vẻ) cổ kính

Trái núi dáng nhỏ mà lại có hương thơm bay

(Nơi đó) xây dựng chùa và tạc bia đá

(Để cho) muôn thuở (cùng với) trời đất

Dịch thơ:

Động sâu in dấu tích xưa

Núi thanh thanh dáng, hương đưa ngạt ngào

Đất trời bền vững biết bao tháng ngày.

Dựng chùa bia tạc năm nào

(PGS. TS Trần Mạnh Tiến).

 

Di tích lịch sử cấp tỉnh
 

Trong 2 cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, chùa Hương Nghiêm là nơi cất giấu, lắp ráp và sửa chữa hai chiếc máy bay đầu tiên của quân đội Việt Nam trước khi chuyển lên sân bay Soi Đúng.

Từ năm 1951-1976, chùa Hương Nghiêm là kho chứa vũ khí, đạn dược của Trạm vận tải và Trung đoàn 331.

Chùa Hương Nghiêm đã được công nhận là di tích cấp tỉnh. Hằng năm, vào ngày mùng 8 tháng giêng âm lịch sẽ diễn ra lễ hội chùa Hương Nghiêm.

Du khách muốn đến Hương Nghiêm có thể đi từ thị xã Tuyên Quang qua Yên Sơn để tới Hương Nghiêm.


©2023 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt