<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Pháp xâm lược Việt Nam lần thứ nhất

Sơ lược
 

Ngày 1/9/1858, tướng Genouilly ra lệnh cho 14 chiến thuyền chia thành 2 cánh đồng loạt nổ súng tấn công vào cửa biển Đà Nẵng, mở đầu cuộc xâm lược lần thứ nhất của thực dân Pháp vào Việt Nam.

Chi tiết
 

Từ thế kỷ 17-18, thực dân Pháp đã có tham vọng xâm lược nước Đại Việt.

Tháng 4/1837, hoàng đế Napoléon 3 thành lập Hội đồng Nghiên cứu Việt Nam do Nam tước Brenier làm Chủ tịch. Hội đồng này đã đệ trình lên nhà vua ý kiến nên đánh chiếm Việt Nam vì 3 mục đích tôn giáo, chính trị và kinh tế.

Ngày 21/11/1857, hoàng đế Napoléon đã giao quyền cho Phó Đô đốc Hải quân Rigault de Genouilly tiến hành cuộc xâm lược Việt Nam.

Từ đảo Hải Nam, Trung Quốc, hạm đội Pháp gồm 14 tàu chiến (trong đó có soái hạm Némésis và 2 chiến hạm phối hợp của Tây Ban Nha do đại tá Lanzarotte chỉ huy) và trên 2.000 quân, trong đó có 450 binh sĩ Tây Ban Nha đã cập cảng Đà Nẵng vào ngày 31/8/1858.

Sáng 1/9/1858, Genouilly gửi tối hậu thư cho quan trấn thủ Đà Nẵng buộc phải nộp các thành và pháo đài cho Pháp trong vòng 2 giờ. Lúc đó Tổng đốc Nam - Ngãi là Trần Hoằng có 3.000 quân nhưng án binh bất động. Đại tá Rigault lệnh cho 14 chiến thuyền chia làm 2 cánh đồng loạt tiến vào cửa Hàn.

Sau hơn nửa giờ bắn phá, tất cả pháo đài, thành lũy của quan quân triều Nguyễn nằm dọc cửa Hàn gần như tê liệt. Quân Pháp bắt đầu đổ bộ lên bờ đánh chiếm thành Điện Hải (nay thuộc quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng) và các đồn phụ cận. Cùng thời điểm đó, phía thành An Hải, nơi án ngữ cửa sông Hàn (nay là phường An Hải Bắc, quận Sơn Trà), 3 chiến hạm khác của liên quân cũng đồng loạt nã pháo. Chỉ sau một giờ oanh tạc, thành An Hải thất thủ rơi vào tay quân Pháp. Các pháo đài phòng hải nằm dọc bán đảo Sơn Trà lần lượt bị đánh chiếm. Chớp lấy thời cơ, liên quân Pháp - Tây Ban Nha nhanh chóng đổ bộ chiếm lấy toàn bộ bán đảo Sơn Trà.

Pháp tấn công đồn Hoá Khuê. Ảnh: baodanang.

Vua Tự Đức cử đô thống Lê Đình Lý và tham tri Phan Khắc Thận đem 2.000 cấm binh tăng cường cho Đà Nẵng.

Sáng 2/9/1858, quân Pháp dùng 6 tàu và pháo thuyền bắn phá tập trung vào thành Điện Hải. Sau nửa giờ bị bắn phá, thành Điện Hải hư hại nặng, quân triều Nguyễn rút lui khỏi thành và các đồn phụ khác, quân Pháp khống chế vịnh Đà Nẵng và sông Hàn, Genouilly tuyên bố chiếm Đà Nẵng.

Ngày 6/10/1858, Jauréguiberry chỉ huy một đoàn tàu tấn công các đồn của triều Nguyễn ở hữu ngạn sông Hàn, vây hãm đồn Mỹ Thị.

Đầu tháng 2/1859, sau khi kế hoạch đánh mau thắng mau ở Đà Nẵng bị phá sản, thực dân Pháp chuyển hướng tấn công vào Gia Định.

Sáng 17/2/1859, sau khi bắn phá 12 đồn dọc hai bờ sông và 3 cảng trên sông Sài Gòn, quân Pháp công hãm thành Gia Định, đến 10 giờ cùng ngày thì thành Gia Định thất thủ.

Đầu năm 1860, Pháp kéo vào đánh Gia Định lần thứ hai, phạm vi chiếm đóng được mở rộng quanh thành Gia Định, chủ yếu là khu vực Chợ Lớn, trung tâm thương mại của Nam Kỳ lúc bấy giờ.

Ngày 1/4/1861, Pháp tiến xuống Mỹ Tho.

Ngày 15/4/1861, Pháp chiếm tỉnh Định Tường.

Ngày 5/6/1862, triều đình Huế đã ký hòa ước nhượng đứt cho Pháp 3 tỉnh miền Đông Nam bộ.

Tháng 6/1867, Pháp chiếm luôn 3 tỉnh Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên.

Năm 1874, triều đình Huế ký hòa ước Giáp Tuất, giao trọn quyền cai trị 6 tỉnh Nam Kỳ cho Pháp.

Thông tin mở rộng
 

Theo Quốc sử quán 1 Đại Nam thực lục chí biên, tập 28, nhờ kế sách lập phòng tuyến Liên Trì dài 3 km chạy từ bờ biển Đà Nẵng đến các xã Phước Ninh, Thạc Gián, Nghi An... bên ngoài lũy đào hố chữ phẩm cắm chông, che cỏ, phủ cát lên trên mà Nguyễn Tri Phương đã cầm được chân quân Pháp. Nhiều trận hành quân của Pháp đã bị quân triều đình đánh bại.

Cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam lần thứ nhất của Pháp bao gồm 4 giai đoạn.

Giai đoạn 1 (từ ngày 1/9/1858 -5/6/1862).

Ngày 1/9/1858, liên quân Pháp - Tây Ban Nha chiếm bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng.

Ngày 20/4/1859, Pháp đánh chiếm cửa Cần Giờ, Gia Định.

Từ ngày 8/5 – 18/11/1860, Pháp tấn công tuyến phòng thủ Thuận An - Huế.

Ngày 12/4/1861, Pháp chiếm Mỹ Tho, tỉnh Định Tường.

Ngày 9/12/1861, Pháp chiếm Côn Đảo.

Từ ngày 16 – 18/12/1861, Pháp đánh chiếm Biên Hoà.

Từ ngày 21 – 23/3/1862, Pháp đánh chiếm Vĩnh Long.

Ngày 5/5/1862, Pháp chiếm Thuận An - Huế để gây sức ép buộc triều đình Huế kí hiệp ước Nhâm Tuất (1862) nhượng 3 tỉnh (Gia Định, Định Tường, Biên Hoà) và đảo Côn Sơn.

Giai đoạn 2 (từ 20/6/1867 -15/3/1874).

Ngày 20/6/1867,  Pháp đánh chiếm Vĩnh Long lần 2.

Ngày 22/6/1867, Pháp chiếm Châu Đốc, An Giang.

Ngày 24/6/1867, Pháp chiếm Hà Tiên và đơn phương tuyên bố lục tỉnh là lãnh địa của Pháp.

Năm 1872, Pháp mở rộng chiến tranh xâm lược ra miền Bắc Việt Nam.

Ngày 12.11 năm 1873, Pháp gửi tối hậu thư buộc tổng đốc Nguyễn Tri Phương giao nộp thành Hà Nội. Sau khi bị phản đối, ngày 20/11/1873 Pháp đánh chiếm Hà Nội.

Ngày 28/11/1873, Pháp đánh chiếm các tỉnh Hưng Yên, Bắc Ninh, Thái Nguyên.

Ngày 4/12/1873, Pháp chiếm Hải Dương.

Ngày 5/12/1873, Pháp chiếm Ninh Bình.

Ngày 10/12/1873, Pháp chiếm Nam Định và khi kết thúc giai đoạn này, Pháp ép triều đình Huế kí hiệp ước thừa nhận quyền cai trị của Pháp ở lục tỉnh và nhiều điều khoản trói buộc khác.

Năm 1874, Pháp phải trả lại triều đình Huế một số tỉnh như: Hà Nội (16/2/1874); Hải Dương (31/12/1873); Ninh Bình (8/1/1874); Nam Định (10/1/1874).

Giai đoạn 3 (từ 25/3/1882 – 25/8/1883.

Ngày 25/4/1882, sau khi Tổng đốc Hoàng Diệu khước từ tối hậu thư giao nộp thành, Pháp đã tiến hành đánh chiếm thành Hà Nội.

Ngày 12/3/1883, Pháp chiếm Hòn Gai.

Ngày 27/3/1883, Pháp chiếm Nam Định lần hai,

Từ ngày 18 – 20/8/1883, Pháp đánh chiếm cửa Thuận An - Huế và kết thúc bằng Hiệp ước Quý Mùi (1883).

Giai đoạn 4 (từ 1/9/1883 – 6/6/1884).

Tháng 9/1883, Pháp chiếm Ninh Bình.

Từ ngày 16 – 17/12/1883, Pháp đánh chiếm Sơn Tây.

Ngày 20/2/1884, Pháp đánh chiếm Phả Lại.

Ngày 12/3/1884, Pháp chiếm Bắc Ninh.

Từ ngày 15 – 21/3/1884, Pháp chiếm Thái Nguyên.

Ngày 12/4/1884, Pháp chiếm Lâm Thao.

Ngày 31/5/1884, Pháp chiếm Tuyên Quang và kết thúc bằng Hiệp ước Giáp Thân (1884).

Thông tin tham khảo
 

Cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược đầu tiên – trang web tỉnh Bến Tre.

Đà Nẵng – cuộc chiến đấu chống Pháp xâm lược 1858-1860 – trang web thành phố Đà Nẵng.

150 năm trận đầu chống Pháp – Báo Tuổi Trẻ ngày 30.8.2008.

Việt Nam những sự kiện lịch sử – NXB Giáo dục.


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt