<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Đền Chín Gian

Nằm trên đỉnh Pú Pỏm cao 186,4m, đền Chín Gian thuộc địa phận Mường Tôn xưa, nay là xã Châu Kim, huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An.

Lịch sử
 

Theo truyền thuyết, cuối thế kỷ 14 đầu thế kỷ 15 là giai đoạn phát đạt của người Thái vùng Châu Quý, cộng đồng người Thái khắp “chín bản mười mường” đã dựng lập ngôi đền Chín Gian tại Pù Chò Nhàng (thuộc địa phận xã Châu Kim ngày nay). Về sau dịch chuyển đền về đỉnh Pú Pỏm.

Thần chủ
 

Chín gian của đền tượng trưng cho 9 mường khởi đầu của đồng bào Thái gồm mường Tôn, Pắn, Chừn, Hin, Puộc, Quáng, Miểng, Chón, Pha Quèn. Trong đó gian chính giữa là của mường Tôn đặt 3 pho tượng uy nghiêm thờ 3 vị: Then Pà (Vua Trời như là Ngọc hoàng), Náng Xỉ Đà con gái của Ngọc hoàng (như Mẫu Liễu Hạnh) và Tạo Ló Ỳ là người đầu tiên khai mở cai quản mường Tôn, như Thành hoàng làng của người Việt. Ba pho tượng làm bằng gỗ mít sơn son thếp vàng do nghệ nhân Hà Nội chế tác. Tại gian giữa treo đôi câu đối chữ Thái, dịch nghĩa là: “Được ăn không quên ơn. Được ở không quên công”.

Tám gian còn lại thờ 8 vị tạo của 8 mường. “Tạo” là người đầu tiên đến khai khẩn lập dựng cai quản mỗi mường.

Lễ hội
 

Theo truyền thống, lễ hội đền Chín Gian được tổ chức vào tiết xuân từ ngày 13 đến 15 tháng 2 âm lịch. Tuy nhiên, giai đoạn từ 1947 đến 2005, lễ hội đền Chín Gian hoàn toàn bị gián đoạn, một phần do những biến động lịch sử xã hội, một phần do đền bị hư hại xuống cấp nghiêm trọng.

Năm 2004, UBND huyện Quế Phong tiến hành phục dựng xây mới đền Chín Gian. Và năm 2006, đền Chín Gian được khánh thành, lễ hội đền Chín Gian cũng chính thức được tái tổ chức và duy trì theo truyền thống thường niên (13-15/2 âm lịch) cho đến nay.

Lễ hội đền Chín Gian không chỉ là ngày lễ truyền thống của đồng bào người Thái xứ Nghệ, mà còn là ngày hội lớn của huyện Quế Phong, thu hút tất cả các đơn vị hành chính trong huyện và nhân dân địa phương, cũng như du khách thập phương đến tham dự. Phần lễ tuần tự qua 6 lễ cơ bản gồm Lễ khai quang, Lễ yết cáo, Lễ rước, Lễ chém trâu, Lễ đại tế, Lễ tạ. Phần hội là cuộc tranh tài cồng chiêng, khắc luống, xăng khan... bên cạnh đó còn có các môn thể thao khác như bắn nỏ, đẩy gậy, chọi gà… hay thi nấu cơm lam, thi gói bánh với 4 loại bánh truyền thống của dân tộc Thái: bánh tôm pê, tôm poong, com còn tụ và tôm hậu bê. Đặc biệt, dịp này du khách còn được thưởng thức những điệu xòe hòa lẫn với những giai điệu lời ca mang đậm chất văn hóa của đồng bào Thái ở khu vực biên giới xứ Nghệ.


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt