Tam Dương là huyện ở phía Bắc của tỉnh Vĩnh Phúc.
Thời Hùng Vương, vùng đất Tam Dương thuộc bộ Chu Diên.
Thời thuộc Tần, Tam Dương thuộc Tượng Quận.
Thời thuộc Hán, Tam Dương thuộc Giao Chỉ.
Thời thuộc Ngô, Tam Dương thuộc Giao Châu.
Thời thuộc Tấn, Tam Dương thuộc quận Tân Xương.
Thời thuộc Tuỳ, Tam Dương thuộc Phong Châu.
Thời tự chủ, Tam Dương thuộc Đạo Đà Giang.
Cuối thời Trần, huyện Tam Dương thuộc châu Tam Đới.
Đời vua Lê Thánh Tông (1460), niên hiệu Quang Thuận thứ nhất, vua ban địa danh là Tam Dương, đặt vào phủ Đoan Hùng, trấn Sơn Tây.
Theo nội dung ghi lại ở tấm bia số 6 “Từ đường bi ký phụ gia huấn” gắn ở đầu đốc bên phải nhà tiền tế của đền Phú Đa (Vĩnh Tường), năm 1767, niên hiệu Cảnh Hưng thứ 28, đời vua Lê Hiển Tông, Tam Dương còn được gọi là Tử Dương, do phủ Đoan Hùng kiêm lý.
Năm Canh Dần (1830), niên hiệu Minh Mạng thứ 11, đời Nguyễn Thánh Tổ, huyện Tam Dương thuộc phủ Đoan Hùng, trấn Sơn Tây.
Năm 1890, thành lập tỉnh Vĩnh Yên, huyện Tam Dương thuộc tỉnh Vĩnh Yên.
Năm 1977, huyện Tam Dương sáp nhập với huyện Lập Thạch thành huyện Tam Đảo. Năm 1978, Tam Dương tách khỏi Lập Thạch, sáp nhập với huyện Bình Xuyên.
Ngày 9/6/1998, huyện Tam Dương lại được tái lập.
Phía Bắc Tam Dương giáp 2 huyện Tam Đảo và Lập Thạch; phía Nam giáp thành phố Vĩnh Yên và huyện Yên Lạc; phía Đông giáp huyện Bình Xuyên; phía Tây giáp huyện Lập Thạch và huyện Vĩnh Tường.
Tam Dương là vùng chuyển tiếp giữa vùng đồng bằng, trung du và miền núi. Khu vực Tam Dương chia thành 3 vùng sinh thái là miền núi, trung du và đồng bằng. Địa hình chủ yếu là đồi thấp, trên địa bàn có sông Phó Đáy chảy qua.
Tam Dương có cát sỏi ở Hoàng Ðan; cao lanh ở Thanh Vân, Hướng Ðạo, Hoàng Hoa; than bùn ở Hoàng Ðan, Hoàng Lâu (trữ lượng khoảng 500.000m3); sắt ở Thanh Vân.
Đất đai Tam Dương thích hợp trồng các loại cây như: lúa, sắn, cây ăn quả, chè và chăn nuôi trâu, bò, dê, lợn, gia cầm, ong lấy mật.
Trên địa bàn Tam Dương có các tuyến quốc lộ 2B, 2C chạy qua.
Huyện Tam Dương có 13 đơn vị hành chính gồm thị trấn Hợp Hoà và 12 xã: Hoàng Hoa, Đồng Tĩnh, Kim Long, Hướng Đạo, Đạo Tú, An Hòa, Thanh Vân, Duy Phiên, Hoàng Đan, Hoàng Lâu, Vân Hội và Hợp Thịnh.
Tam Dương nổi tiếng với lễ thức trình nghề và trò Đúc Tượng ở xã Phù Liễu; ngoài ra, Tam Dương còn có các địa danh như: đình Thứa Thượng, đền Bạch Trì, chùa Động Lâm.
Du khách khi đến Tam Dương sẽ được thưởng thức những món đặc sản như: ngô Hợp Thịnh, lợn Cộng Hoà, gà Tam Dương, dứa Đồng Tĩnh, dưa chuột Duy Phiên.
Tam Dương phấn đấu đến năm 2020, tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt 12,5%; thu nhập bình quân đầu người đạt từ 20 - 25 triệu đồng/người/năm.