<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng

Vị trí

Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, được thành lập vào năm 2001, trên cơ sở chuyển đổi từ Khu bảo tồn thiên nhiên thành Vườn quốc gia, theo Quyết định Số  189 /2001/QĐ-TTg của Chính phủ. Theo đó, Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, bao gồm ranh giới hành chính của các xã: Tân Trạch, Thượng Trạch, Phúc Trạch, Xuân Trạch và Sơn Trạch, thuộc huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình. Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, nằm về phía Tây Bắc tỉnh Quảng Bình, dọc biên giới Việt Nam - Lào, có toạ độ địa lý: Từ 17o21'12" đến 17o39'44" Vĩ độ Bắc, Từ 105o57'53" đến 106o24'19" Kinh độ Đông.

Quy mô diện tích

Tổng diện tích là:  85.754 ha, được chia thành các  phân khu chức năng bao gồm:

  • Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt: 64.894 ha.

  • Phân khu phục hồi sinh thái: 17.449 ha.

  • Phân khu dịch vụ - hành chính: 3.411 ha.

Quá trình hình thành địa chất - địa mạo

Hệ thống hang động tại khu vực Phong Nha-Kẻ Bàng được hình thành do những kiến tạo địa chất xảy ra trong lòng dãy núi đá vôi Kẻ Bàng cách đây hơn 400 triệu năm. Trải qua các thời kỳ kiến tạo quan trọng, các pha chuyển động đứt gãy, nâng lên va ha xuống của lớp vỏ trái đất, la nguyên nhân cơ ban để tạo ra tính đa dạng về địa chất, địa hình - địa mạo của hệ thống hang động thuộc khu vực Phong Nha-Kẻ Bàng ngày nay.

Khu vực Phong Nha-Kẻ Bàng hiện tại là kết quả tổng hợp của 5 giai đoạn phát triển lớn trong lịch sử phát triển vỏ Trái Đất trong khu vực:

  • Giai đoạn Kỷ Ordovic muộn - giai đoạn Siluri đầu (450 triệu năm)

  • Giai đoạn Kỷ Devon giữa và muộn (khoảng 340 triệu năm)

  • Giai đoạn Kỷ Than Đá - Kỷ Permi (300 triệu năm)

  • Giai đoạn Orogen

  • Giai đoạn Đại Tân Sinh (250-65 triệu năm)

Lịch sử khám phá hang động

Thạch nhũ trong động Phong Nha - Ảnh: Hoàng Chí Hùng

Theo những người dân địa phương, quần thể hang động Phong Nha-Kẻ Bàng đã được biết đến từ rất lâu, đã có rất nhiều những cuộc thám hiểm khu vực này, cùng với nhiều câu chuyện ly kì về sự bí hiểm của nó. Tuy nhiên, cho đến trước năm 1990, chưa có một cuộc thám hiểm nào được công bố chính thức cả.

Lần đầu tiên, năm 1990, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội đã chấp nhận thư đề nghị của Hội Hang động Hoàng gia Anh về việc hợp tác để thám hiểm động Phong Nha, Quảng Bình và một số động khác trong vùng có đá vôi ở miền Bắc Việt Nam. Đợt thám hiểm đầu tiên năm 1990 do Howard Limbert là trưởng đoàn thám hiểm hang động Hoàng gia Anh dẫn đầu với sự tham gia của nhóm cán bộ khoa Địa lý - Địa chất, Đại học Tổng hợp Hà Nội. Kết quả đợt đầu tiên là thám hiểm động Phong Nha sâu 3 km, hang Vòm và vùng Tuyên Hoá.

Năm 1992, đợt thám hiểm thứ 2 bao gồm 12 người Anh và 6 cán bộ Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Kết quả đã dựng được khá chi tiết sơ đồ phát triển hệ thống hang Phong Nha với chiều dài 7.729 m và Hang Vòm dài 13.690 m ở cây số 14 dọc đường mòn Hồ Chí Minh thuộc thượng nguồn sông Chày.

Năm 1994, đợt thám hiểm thứ 3 bao gồm 11 người Anh và 5 cán bộ trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Đoàn đã tiếp tục khảo sát thêm động Phong Nha, hang Vòm và một vài hang khác lân cận. Kết quả khảo sát đã giúp Howard Limbert đã đánh giá rất cao giá trị của hệ thống động Phong Nha mà ông coi là một trong những động đẹp và độc đáo nhất của thế giới. Do đó ông đã có những ý kiến đề xuất với lãnh đạo tỉnh Quảng Bình về vấn đề quy hoạch bảo tồn và phát triển kinh tế du lịch ở khu vực Phong Nha.

Năm 2005, Hội hang động Anh phát hiện một hang động khô, đặt tên Động Thiên Đường, lớn nhất và đẹp nhất tại Phong Nha-Kẻ Bàng. Theo đánh giá, hang động Thiên Đường còn to lớn và đẹp hơn cả động Phong Nha.

Hành trình trở thành Di sản thiên nhiên thế giới

Năm 1986, khu động Phong Nha đã được Chính phủ Việt Nam xếp hạng di sản quốc gia và đưa vào danh sách các di sản quốc gia đặc biệt quan trọng. Năm 1993, khu bảo tồn thiên nhiên Phong Nha được chính thức thành lập với diện tích 41.132 ha. Năm 2001, chuyển đổi và mở rộng Khu bảo tồn thiên nhiên Phong Nha thành Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng.

Song song với quá trình trên, Việt Nam cũng đã xúc tiến hồ sơ đề nghị UNESCO xét duyệt công nhận Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng là di sản thiên nhiên thế giới từ năm 1997 với tên gọi ban đầu là "Hồ sơ Di sản thiên nhiên khu động Phong Nha". Hồ sơ này đã được gởi đi Paris trước ngày 30/06/1998. Sau khi nhận được hồ sơ, tháng 02/1999 một phái đoàn chuyên gia kỹ thuật của IUCN đại diện cho UNESCO đã đến thẩm định tại Quảng Bình. Đầu tháng 7/2003, UNESCO đã chính thức công nhận Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng là di sản thiên nhiên thế giới thứ 2 của Việt Nam với tiêu chí về địa chất - địa mạo. Đến năm 2007, Việt Nam lại lập hồ sơ đề nghị UNESCO xem xét công nhận Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng là Di sản thiên nhiên thế giới lần thứ 2 với tiêu chí về đa dạng sinh học.

Năm 2007-2008, cùng với Vịnh Ha Long và núi Phan Xi Păng, vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, ̣đã được đề cử vào danh sách bầu chọn 7 kỳ quan thiên nhiên của thế giới do NewOpenWorld tổ chức, dự định sẽ công bố vào năm 2010.

Tổng quan về vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng

Khí hậu

Theo thông tin từ Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, khu vực Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng có khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng và ẩm. Nhiệt độ trung bình hàng năm là 23 - 25°C. Nóng nhất vào tháng 7, trên 290C; lạnh nhất vào tháng 1, khoảng 170C. Cá biệt có khi nhiệt độ lên đến 41,60C (tháng 5/1992), và xuống đến 5,50C (tháng 11/1993). Sự dao động nhiệt giữa ngày và đêm rất lớn, biên độ nhiệt trong ngày cũng lớn. Đặc biệt vào những ngày hè nóng bức, biên độ thường trên 100C. Mùa đông sự dao động nhiệt vẫn trên 80C.

Lượng mưa trung bình hàng năm đo được là 2.000 – 2.500 mm, với 88% lượng mưa trong khoảng thời gian từ tháng 7-12. Mỗi năm có hơn 160 ngày mưa. Độ ẩm tương đối là 84%. Mùa khô có độ ẩm thấp hơn nhiều, chỉ còn ở mức 66-68%, cá biệt có ngày xuống tới 28%. Đây là những ngày gió Lào thổi mạnh, thời tiết rất khô, nóng, đe doạ cháy rừng và hoả hoạn.

Có 2 mùa gió chính là mùa đông và mùa hè. Gió mùa đông thi từ tháng 11 đến tháng 1 năm sau, thịnh hành hướng gió Đông Bắc. Gió mùa hè thi từ tháng 5 đến tháng 8, hướng gió Tây Nam do núi cao ngăn chặn nên chuyển thành Tây Bắc, gió này khô nóng gây không ít khó khăn cho sản xuất nông nghiệp và việc bảo vệ rừng.

Hệ thống sông ngòi

Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng nằm gọn trong lưu vực của các dòng sông suối: sông Rào Thương, sông Chài, sông Troóc, sông Son... đều là thượng nguồn của sông Gianh. Các con sông này phần lớn đều là sông ngầm, chảy xuyên qua những lớp núi đá vôi. Trên mặt đất có một số khe suối nhỏ đổ vào Rào Thương, chảy lộ thiên nhưng bị ngắt quãng khi chảy ngầm qua các hang động, sau khi quy tụ lại chảy về sông Chài, sông Troóc và hợp lưu vào sông Son rồi đổ vào thượng nguồn sông Gianh.

Mùa mưa, các suối cạn có nước dâng cao, tạo dòng chảy lớn và lũ cục bộ, nhưng sau cơn mưa nước rút rất nhanh. Mùa lũ từ tháng 9 đến tháng 11 trùng vào những tháng mưa lớn nhất. Lũ lớn thường xuất hiện vào giữa tháng 9 và tháng 10.

Ngoài mùa mưa lũ chính, sông Son còn chịu ảnh hưởng của đợt mưa phụ (mưa tiểu mãn) vào các tháng 5, 6. Mưa tiểu mãn đôi khi gây lũ lụt lớn. Khi lũ lụt nước sông Son mang nhiều phù sa, bồi đắp cho các dải đất ven bờ và làm biến dạng dòng sông do hiện tượng "bồi, lở". Mùa nước cạn vào các tháng 1-7, các khe suối nhỏ trở thành "khe chết". Sông Chàisông Son có mực nước rất thấp và dòng chảy tối thiểu.

Địa hình

Phần lớn diện tích Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng là núi đá vôi (karst). Một phần nhỏ diện tích còn lại là phi karst, nằm ở các phạm vi giáp ranh, có độ cao trung bình khoảng 600 - 700 m, tạo thành một dải dài khoảng 50 km dọc biên giới Việt - Lào. Nhìn tổng quát trong khu vực có 3 kiểu địa hình chính:

Kiểu địa hình núi đá vôi (karst)

Bao gồm khối núi đá vôi liên tục từ dãy núi Phu Toc Vu, đèo Mụ Giạ (huyện Minh Hoá) kéo dài tới hang Én, Rào Bụt, Cà Roòng (huyện Bố Trạch), dài khoảng 70 km. Phần nằm bên lãnh thồ có diện tích khoảng 200.000 ha. Nếu tính toàn bộ khối núi đá vôi cả về phía Việt Nam và Lào thì đây là một trong những khối núi đá vôi rộng lớn nhất hành tinh (Pierre G., 1966). Tại đây, các dãy núi đá vôi phát triển hầu như­ liên tục, thành phần t­ương đối đồng nhất, độ dày trên 1000 m.

Địa hình núi đá vôi bị chia cắt rất mạnh, cùng với quá trình karst do hoà tan và ng­ưng đọng carbonat hình thành nên các nhũ đá, măng đá, nấm đá, chuông đá, cột đá đa dạng, phức tạp, đẹp kỳ diệu trong các hang động. Nhiều nơi đá bị mài mòn tạo nên những cổng trời, rừng đá, cầu đá, giếng đá rất kỳ thú. Giữa các vách đá th­ường là các thung kín dài và nhỏ, rộng khoảng 20-100 m.

Trong vùng núi đá vôi hầu như­ không có sông suối trên bề mặt, mà chỉ thấy ở vành ngoài. Các mắt hút rải rác trong các thung đư­a nư­ớc thoát theo các sông ngầm. Vùng karst này còn chứa nhiều bí ẩn, hiện nay chưa thể khám phá hết được.

Kiểu địa hình phi karst

Kiểu địa hình này chiếm tỷ lệ thấp, phân bố ở vòng ngoài vùng núi đá vôi ở phía Bắc, Đông Bắc và Đông Nam Vườn quốc gia. Độ cao trung bình khoảng 600-700 m. Có khá nhiều thung lũng hẹp chạy dài theo các suối như khe Am, khe Cha Lo, khe Chua Ngút và ở cực Tây Nam có thung lũng dọc Rào Thương.

Địa hình phi karst cũng là vùng đầu nguồn của các con sông, suối chảy vào sông Gianh. Nhìn chung dạng địa hình này thoải và mềm mại hơn vùng núi đá vôi. Độ chia cắt cũng không mạnh bằng.

Kiểu địa hình chuyển tiếp

Đây là kiểu địa hình có sự xen kẽ phức tạp giữa các khối đá vôi và địa hình đá lục nguyên. Chúng phân bố rải rác, th­ường tập trung ở những vùng chuyển tiếp giữa núi đá vôi và đá lục nguyên. Địa hình thường là những đỉnh núi thấp d­ưới 800 m, tuy không hiểm trở như­ kiểu địa hình karst nh­ưng cũng rất đa dạng, phức tạp.

Hệ thống động thực vật

Thảm thực vật phủ xanh các đỉnh núi đá vôi

Theo số liệu thống kê của Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam đưa ra vào thời điểm Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng được công nhận là di sản thiên nhiên thế giới năm 2003, sự đa dạng sinh học của Vườn quốc gia này được thể hiện qua mấy đặc điểm sau:

  • Đa dạng về thảm thực vật: Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng được rừng kín thường xanh che phủ tới 96,2% diện tích, trong đó rừng nguyên sinh ít bị tác động chiếm 92,2% tổng diện tích. Có thể khẳng định đây là một VQG có độ che phủ và tỷ lệ rừng nguyên sinh lớn nhất trong hệ thống các khu rừng đặc dụng của Việt Nam.

  • Đa dạng vồ hệ thực vật: Hệ thực vật Phong Nha - Kẻ Bàng bao gm: 152 họ, 511 chi, 876 loài thực vật bậc cao. Trong đó, những họ quen thuộc của hệ sinh thái rừng Việt Nam nói chung như­ Thầu dầu, Cúc, Long não, Dâu tằm, Cà phê, Đậu đều thấy xuất hiện với số lượng loài lớn nhất.

  • Đa dạng về hệ động vật: Những kết quả khảo sát bước đầu đã giúp thống kê được 568 loài động vật có xương sống thuộc 130 họ, 43 bộ, trong đó có 113 loài thú, 302 loài chim, 81 loài bò sát và lưỡng thê, 72 loài cá.

Theo số liệu thống kê mới nhất, Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng là rừng nguyên sinh trên núi đá vôi điển hình với các loại thực vật đặc trưng như: Nghiến (Burretiodendron hsienmu), Chò đãi (Annamocarya), Chòa nước (Plartanus Kerii) và Sao (Hopea sp). Vườn Quốc gia Phong Nha -K Bàng là một trong 200 Trung tâm đa dạng sinh học của thế giới (WWF), và 2 trong số 60 vùng chim quan trọng của Việt Nam. Vườn có kiểu rừng độc nhất không tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác trên Trái đất bởi nơi đây là rừng nhiệt đới xanh chủ yếu cây lá kim với ưu thế loài bách xanh núi đá, dưới tán là các loài lan hài vệ nữ được phân bố trên núi đá vôi ở độ cao trên 700-1.000m.
Vườn có 15 kiểu rừng có tầm quan trọng quốc tế được xác định đã đem lại tính đa dạng của các hệ sinh thái. Sự đa dạng của các loài sinh vật tự nhiên tại Phong Nha-Kẻ Bàng đã được xác định. Hiện có mặt 2.651 loài thực vật, 735 loài động vật có xương sống, 369 loài côn trùng… trong số đó có tới 116 loài thực vật, 129 loài động vật được ghi trong sách đỏ Việt Nam và thế giới; 28 loài động thực vật có giá trị kinh tế, khoa học cao đang bị đe doạ tuyệt chủng mức toàn cầu. Sự đa dạng về sinh cảnh của núi đá vôi, hang động, núi đất... là điều kiện lý tưởng cho 9/21 loài linh trưởng của Việt Nam sinh sống; loài dơi của Vườn quốc gia đa dạng nhất Việt Nam với 46 loài… Đặc biệt, tại Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng có rừng bách xanh với hàng trăm năm tuổi. Sống trên những dãy đá vôi ở độ cao hơn 700mét so với mặt nước biển, bách xanh quần tụ trên diện tích 5.000 ha, trong đó rất dày đặc gần 2.500 ha. Đây là loại thiết mộc duy nhất trên thế giới còn tồn tại ở rừng Phong Nha-Kẻ Bàng, cây lớn có đường kính từ 1-2 mét. Rừng bách xanh đã góp phần tạo nên sự “độc nhất vô nhị” cho khu vườn quốc gia này.

Hệ thống hang động

Cho đến nay, sau 10 năm với 5 lần hợp tác thám hiểm và nghiên cứu hang động giữa Khoa Địa lý - Địa chất, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội trước đây, nay là Khoa Địa lý, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên với Hội Hang động Hoàng gia Anh, hệ thống hang động trong khối đá vôi Phong Nha - Kẻ Bàng đã được phát hiện và đo vẽ với tổng chiều dài đạt trên 85 km.

Về cơ bản, có 3 hệ thống hang động chinh là: hệ thống động Phong Nha, hệ thống Hang Vòm và hệ thống hang Rục Mòn, trong đó các hệ thống hang Vòm và hang Phong Nha ở huyện Bố Trạch đều đổ nước về sông Son, còn hệ thống hang Rục Mòn nằm ở huyện Minh Hoá.

Các hang động chính

Giá trị khảo cổ học

Không chỉ có giá trị về địa chất – địa mạo, đa dạng sinh học, khu vực Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng và phụ cận còn là nơi phát hiện nhiều di chỉ khảo cổ học như:

Giá trị du lịch

Với những ưu thế nổi trội về nhiều mặt, đặc biệt là từ sau khi được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới, Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng đã trở thành một trong những điểm du lịch nổi tiếng của Việt Nam, sánh ngang cùng các di tích danh thắng khác như Vịnh Hạ Long, cố đô Huế, phố cổ Hội An, khu di tích Mỹ Sơn.....

Hiện nay, Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng có các loại hình du lịch sau:

  • Du lịch khám phá hang động bằng xuồng.

  • Du lịch sinh thái, khám phá hệ động thực vật.

  • Leo núi mạo hiểm: ở đây có hang chục đỉnh núi có độ cao tương đối trên 1000 m, dốc đá vôi dựng đứng phù hợp cho các họat động leo núi thể thao mạo hiểm.

Thuyền du lịch trên sông Son

Song song đó, nhiều dự án đầu tư phát triển du lịch cũng đổ về Phong Nha-Kẻ Bàng. Tỉnh Quảng Bình cũng đã cấp phép cho một số dự án du lịch lớn như: khu biệt thự nghỉ dưỡng sông Sơn, khu nghỉ mát Đá Nhảy, khu nghỉ mát 4 sao Sun Spa... để tăng chất lượng phục vụ khách du lịch.

Mới đây, tỉnh Quảng Bình và Trường đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) vừa quy hoạch và xác định được chín tuyến du lịch mạo hiểm trong vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Trong đó, hấp dẫn nhất tuyến bản Đoòng - Hang Én - Khe Ri.

Từ km 39 đường Hồ Chí Minh nhánh Tây, du khách đi bộ giữa rừng sâu để vào bản Đoòng mất khoảng hai giờ. Đoòng là một thung lũng có địa thế tương đối bằng phẳng, với những cánh rừng nguyên sinh, chứa trong mình nhiều loài động - thực vật quí hiếm. Bản Đoòng cũng là bản duy nhất của người dân tộc Vân Kiều đang sống trong vùng bảo vệ nghiêm ngặt của vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Đặc biệt, rừng nơi đây còn có bò tót (còn gọi là hung bò tót), có cây gùa cổ thụ đường kính đến 12 người ôm mới xuể. Độ cao của vùng này trên 1.000m, nhiệt độ trung bình quanh năm dưới 25oC.

Những khoảng rừng ở đây, đều có địa hình phức tạp của núi đá vôi. Các khối đá nhiều hình thù kỳ dị. Các vách đá dựng đứng, với vô vàn mỏm đá sắc nhọn sẽ thử thách đôi bàn chân của du khách. Sau chặng thứ nhất khá gian nan, du khách sẽ được “dưỡng” chân bằng những đoạn đường dạo dưới tán rừng nguyên sinh ở thung lũng Rào Thương. Tại đây, có các bãi bồi do sông suối chảy tạo nên và các thềm đá chạy dài. Có những hang mà cửa nằm sát ngay mặt nước suối, dưới triền đá hay nằm chìm dưới mặt nước lúp xúp cây (những hang này chỉ có các đoàn thám hiểm hang động mới dám vào).

Hang Én, được gọi vậy, vì tại hang này, về mùa thu có hàng vạn con chim én đến trú ngụ - nằm nơi vùng nước lặn của suối Rào Thương. Vùng này, có nhiều suối sâu, rừng rậm, rất hoang sơ. Hang Én, có chiều dài hơn 1,6km, trần hang có nơi cao 100m, nơi rộng nhất 170m. Đến được hang này, phải mất 12 giờ đi bộ và 4 giờ lội suối.

Những bãi cát đẹp trước cửa hàng, xung quanh là rừng cây hoang vu. Một đêm ở đây, sẽ cho du khách cảm giác lo âu, trằn trọc: hổ vằn có thể xuất hiện bất cứ lúc nào bên ngoài trại của bạn, với tiếng gào nghe rợn cả người.

Hang nước Khe Ri, nằm ven suối, ở phía nam phân khu bảo vệ nghiêm ngặt; hang dài trên 19km, trần hang chỗ cao nhất 120m. Du khách sẽ bắt đầu khám phá hang với những bước chân trên đá tai mèo. Sẽ thấy suối Khe Ri bắt nguồn từ trên các đỉnh núi đá vôi, cao đến cả ngàn mét và chảy rất mạnh vào cửa hang. Đường vào hang, phải qua nhiều đoạn ngoằn ngoèo với các hồ nước sâu, nhiều hang đá nhỏ... rất nguy hiểm. Du khách phải mạo hiểm... bơi rất nhiều đoạn trong hang, rồi qua các đoạn thắt lại như khe hẻm.

Đi tuyến này, mỗi tour chỉ tổ chức cho 8-10 người, với 1-2 hướng dẫn viên có tay nghề cao, và thời gian đi ba ngày. Du khách sẽ được trang bị: mũ cứng, đèn chiếu sáng, găng tay, giày chuyên dụng, áo phao, túi chống thấm nước, túi chống muỗi, tất chống vắt, túi ngủ, thuốc y tế, đồ cắm trại, bếp chuyên dụng...      

  

 



 


 

 

 


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt