<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Huyện Văn Yên

Sơ lược
 

Huyện Văn Yên cách trung tâm tỉnh lỵ Yên Bái 40 km về phía Bắc.

Lịch sử hình thành
 

Ngày 16/12/1964, Hội đồng Chính phủ ra Quyết định số 177-CP thành lập huyện Văn Yên gồm 25 xã; trong đó có 6 xã của huyện Văn Bàn là Phong Dụ, Đông An, Lâm Giang, Lang Thíp, Châu Quế Hạ, Châu Quế Thượng và 19 xã của huyện Trấn Yên là An Bình, Đại Sơn, Đông Cuông, Hoàng Thắng, Mậu Đông, Quang Minh, Xuân Ái, Yên Hợp, Yên Hưng, Đoàn Kết, Yên Thành, Đồng Tâm, Đại Đồng, Nhất Trí, Xuân Lợi, Minh Đông, Mỏ Vàng, Mậu A, Yên Phú.

Ngày 27/12/1975, tại kỳ họp thứ hai, Quốc hội quyết định thành lập tỉnh mới là Hoàng Liên Sơn, Văn Yên thành huyện của tỉnh Hoàng Liên Sơn.

Tại kỳ họp thứ 9 Quốc hội khoá 8 ngày 12/8/1991, tỉnh Yên Bái được tái lập, Văn Yên trở thành huyện của tỉnh Yên Bái.

Điều kiện tự nhiên
 

Vị trí địa lý

Phía Bắc Văn Yên giáp huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai; phía Đông giáp huyện Lục Yên, Yên Bình, Trấn Yên; phía Nam giáp huyện Văn Chấn; phía Tây giáp huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Báihuyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai.

Địa hình

Địa hình của Văn Yên khá đa dạng, cao dần từ Đông sang Tây, từ Nam lên Bắc. Phía tả ngạn sông Hồng là dãy núi Con Voi có đỉnh cao 1.460m; phía hữu ngạn là dãy Hoàng Liên Sơn có các đỉnh cao từ 1.300m – 1.900m.

Ở những vùng thấp của huyện độ cao chỉ còn 75m, trên địa bàn huyện có khoảng 70% diện tích có địa hình dốc từ 250 trở lên.

Văn Yên có hệ thống sông ngòi dày đặc với các kiểu địa hình khác nhau: vùng núi cao hiểm trở, vùng đồi bát úp lượn sang nhấp nhô xen kẽ với các thung lũng và các cánh đồng phù sa nhỏ hẹp ven sông.

Văn Yên có các con sông Hồng, ngòi Thia và ngòi Hút chảy qua.

Khí hậu

Nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, kết hợp với địa hình bị chia cắt nên Văn Yên có 2 tiểu vùng khí hậu.

Vùng phía Bắc (từ Trái Hút trở lên), ít mưa, nhiệt độ trung bình 21 - 23ºC. Lượng mưa bình quân 1.800 mm/năm. Độ ẩm thường xuyên 80 – 85%, một số ngày trong năm bị ảnh hưởng của gió Lào.

Vùng núi phía Nam (từ Trái Hút trở xuống), chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc, có lượng mưa lớn, bình quân 1.800 – 2.000 mm/năm, nhiệt độ trung bình 23 - 24ºC, độ ẩm 81 – 86%.

Tài nguyên

Nguồn tài nguyên ở khu vực Văn Yên rất phong phú, đa dạng, có quặng và mỏ sắt tập trung ở Đại Sơn, trữ liệu trên 20 triệu tấn; quặng sắt ở xã An Thịnh có hàm lượng từ 32- 67%, trữ lượng 1,5 triệu tấn; đá vôi và đá hoa ở mỏ đá Lâm Giang 1, trữ lượng 58.000 m3, mỏ đá Lâm Giang 2, trữ lượng 1.200.000 m3, mỏ đá Đại Phác, trữ lượng 8.400 m3; Fenspát ở Yên Thái trữ lượng 25.000 m3, Grafít ở thị trấn Mậu A; đất sét ở thị trấn Mậu A, Trái Hút, Yên Hợp, Phong Dụ Thượng, Mậu Đông, Đông Cuông, Đông An... ; mỏ than nâu ở Hoàng Thắng, Tân Hợp, Yên Hợp, Xuân ái, Đông Cuông, Đông An; mỏ quặng sắt ở Khuân xã An Thịnh, Đại Sơn; mỏ Vàng ở xã Châu Quế Hạ; mỏ đất hiếm ở Yên Phú, trữ lượng dự báo 17.847 tấn.

Ngoài những nguồn tài nguyên kể trên, Văn Yên còn có các mỏ quặng nhỏ đa kim đồng, vàng, chì, kẽm... ở xã Mỏ Vàng, Đại Sơn, Phong Dụ Hạ, Châu Quế Hạ; cát, sỏi tập trung theo các lưu vực sông suối trên địa bàn các xã Mậu A, An Thịnh, Mậu Đông, Yên Phú, Châu Quế Hạ, Yên Hợp, Lâm Giang, An Bình và xã Đông Cuông.

Điều kiện xã hội
 

Tiềm năng kinh tế

Trên địa bàn Văn Yên có 2 tuyến giao thông chủ yếu là đường sắt Hà Nội - Lào Cai và đường cao tốc Nội Bài – Lào Cai.

Đất đai ở Văn Yên thích hợp trồng các loại cây như lúa, ngô, sắn, mía, chè, quế, cây nguyên liệu giấy và cây ăn quả, Văn Yên có những trạm thủy điện nhỏ như: thủy điện Làng Than với công suất 50 KW, thủy điện Phong Dụ Hạ công suất 20 KW, thủy điện Lang Thíp công suất 20 KW và thuỷ điện Ngòi Hút, Ngòi Thia.

Thuỷ điện Ngòi Hút 2. Ảnh: tapchikinhtedubao.

Thế mạnh của Văn Yên là khai thác cát, đá, sỏi, sản xuất vật liệu xây dựng, chế biến lương thực, thực phẩm, chế biến gỗ… Rừng ở Văn Yên là rừng nhiệt đới thường xanh với nhiều loài cây lá rộng, nhiều tầng; trên các đỉnh núi cao là là kiểu rừng nhiệt đới núi cao với nhiều loại cây lá kim như pơ-mu, sa mộc xen lẫn các loại cây lá rộng thuộc họ sồi, dẻ, đỗ quyên...

Bên cạnh các loại gỗ quý như nghiến, táu, lát hoa, chò chỉ, Văn Yên còn có các loại dược liệu như đẳng sâm, sơn tra, hà thủ ô, hoài sơn, sa nhân..; các loại động vật quý hiếm như cầy hương, lợn rừng, hươu, gấu, vượn.. và những khu rừng lâm sản như cọ, song, quế…

Văn hoá, xã hội

Diện tích: 1.391, 5 km2

Dân số: 115.614 người (năm 2007),

Mật độ dân số: 83 người/ km2

Huyện lỵ: thị trấn Mậu A

Văn Yên có 26 đơn vị hành chính gồm 1 thị trấn và các xã: Lang Thíp, Lâm Giang, Châu Quế Thượng, Châu Quế Hạ, An Bình, Quang Minh, Đông An, Đông Cuông, Phong Dụ Hạ, Mậu Đông, Ngòi A, Xuân Tầm, Tân Hợp, An Thịnh,  Yên Thái, Phong Dụ Thượng, Yên Hợp, Đại Sơn, Yên Hưng, Đại Phác, Yên Phú, Xuân Ái, Hoàng Thắng, Viễn Sơn, Mỏ Vàng, Nà Hẩu.

Văn Yên là địa bàn sinh sống của 12 dân tộc, trong đó dân tộc Kinh chiếm 56,33%, Tày chiếm 15,2%, Dao chiếm 22,91%, H’Mông chiếm 3,87% còn lại là các dân tộc khác như: Phù Lá, Cao Lan..

Người Phù Lá (Xá Phó, Lâpvaxơ) thường sống ở những triền núi thấp, gần sông Hồng, người Phù Lá sống chủ yếu bằng nghề trồng lúa nước và lúa nương, chăn nuôi trâu, bò, ngựa, dê, lợn, gà và nuôi cá trong các thùng đấu nhỏ ở gầm sàn, ở ao và ruộng nước.

Ngoài công việc trồng trọt, chăn nuôi, người Phù Lá còn có nghề đan lát các đồ vật đựng quần áo, thức ăn bằng mây, tre, trúc …. Đàn ông Phù Lá làm nỏ và bắn nỏ rất giỏi, phụ nữ lo việc trồng bông dệt vải, tự túc quần áo cho gia đình. Dụng cụ sản xuất chủ yếu gồm: cày, cuốc, dao, rựa.

Người Phù Lá sống trong những ngôi nhà sàn có cửa lên xuống ở 2 đầu hồi (nếu là nhà đất mở ở chính gian giữa), ngoài nhà ở, các gia đình thường làm nhà phụ để chứa thóc trên nương rẫy, phương tiện xay giã phổ biến là cối giã bằng tay hoặc bằng nước.

Đàn ông Phù Lá thường để búi tóc trên đỉnh đầu bằng khăn, mặc áo xòe ngực, không có cổ riêng, thân áo được đính nhiều hạt cườm thành những hình chữ thập. Trang phục của phụ nữ Phù Lá là áo chui đầu cổ vuông, áo ngắn, không che kín cạp váy nên có thêm dải thắt ngoài cạp, cổ áo, tay áo, thân áo, đều cắt thẳng không có đường lượn phần dưới và vạt áo đều thêu các hoa văn hình quả trám, hình vuông, hình tam giác và những hình gấp khúc được lặp lại. Phần trên đính hạt cườm thành những đường thẳng song song kẻ xuống ngực và lưng. Thắt lưng của người phụ nữ được trang trí bằng vỏ ốc núi, phần cạp váy nhỏ hơn gấu, gấu váy được thêu nhiều đường hoa văn với nhiều kiểu loại.

Người Phù Lá sử dụng các loại nhạc cụ như: trống, khèn bầu (ma nhí) và các loại tiêu, sáo…đặc biệt là sáo cúc kẹ (sáo mũi), người Phù Lá thích các điệu hát ru con, ru em, hát giao duyên, hát mừng đám cưới, mừng được mùa…

Tiềm năng du lịch

Văn Yên có các thắng cảnh như Đền Nhược Sơn, Đền Đông Cuông, Đền Cả Ngòi A , Bến Đá cổ và di tích lịch sử cách mạng Đồn Đại Phác, Đồn Đại Bục, Đồn Dóm

Ngoài các di tích, thắng cảnh, Văn Yên hấp dẫn du khách bằng những điệu múa như: múa mừng cơm mới, múa xẹ xi của dân tộc Phù Lá xã Châu Quế Thượng; múa rùa của dân tộc Dao xã Quang Minh; múa xúc tép của dân tộc Tày xã Đông Cuông, Ngòi A; kèn lá của dân tộc Dao xã Đại Sơn; múa khèn, gậy xinh tiền của dân tộc H’Mông xã Nà Hẩu…

Hạn chế

Du khách khi đến Văn Yên cần lưu ý, ở những khu vực có độ cao trên 600 m thường có hiện tượng sương muối, nhiệt độ càng xuống thấp số ngày có sương càng nhiều.

Một số nơi ở Văn Yên vào khoảng cuối mùa xuân, đầu mùa hạ thường có mưa đá đi kèm với hiện tượng dông và gió xoáy cục bộ, khu vực thượng nguồn Ngòi Hít, Ngòi Thia là nơi có nguy cơ cao xảy ra lũ quét , lũ bùn đá.


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt