<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Huyện Than Uyên

Sơ lược
 

Nằm ở phí Tây Nam tỉnh Lai Châu, huyện Than Uyên có tổng diện tích 79.326,75ha, 53.338 nhân khẩu của 10 dân tộc sinh sống. Trong số các địa phương của tỉnh Lai Châu, Than Uyên là vùng đất có lịch sử lâu đời nhất.

Lịch sử hình thành
 

Trước khi thành lập

 Than Uyên là vùng đất cổ, xuất hiện từ thời có nền văn hóa Hòa Bình đến văn hóa Đông Sơn. Triều Lý, Than Uyên thuộc mường Tiến Châu Đăng, triều hậu Lê lại thuộc châu Chiêu Tấn, phủ An Tây trong thừa tuyên Hưng Hóa; đến đời Tự Đức triều Nguyễn, Than Uyên là lỵ sở châu Chiêu Tấn.

Sau khi thành lập

Ngày 28/6/1909 Pháp đặt ra châu Than Uyên bao gồm cả huyện Mù Cang Chải (tỉnh Yên Bái ngày nay) thuộc tỉnh Lai Châu.

Ngày 20/2/1920 châu Than Uyên được sáp nhập vào tỉnh Yên Bái.

Năm 1955, sau chiến thắng Điện Biên Phủ, châu Than Uyên thuộc khu tự trị Thái Mèo.

Quá trình chia tách

Năm 1962, tỉnh Nghĩa Lộ được thành lập, Than Uyên là huyện thuộc tỉnh Nghĩa Lộ. Ngày 3/1/1976 ba tỉnh Lào Cai, Yên Bái, Nghĩa Lộ sáp nhập thành tỉnh Hoàng Liên Sơn, Than Uyên trở thành huyện của tỉnh Hoàng Liên Sơn.

Ngày 20/7/1991 tỉnh Hoàng Liên Sơn được chia tách thành 3 tỉnh cũ, tháng 10/1991 khi tỉnh Lào Cai tái lập, Than Uyên trở thành một huyện thuộc tỉnh Lào Cai.

Ngày 1/1/2004, sau khi tách tỉnh Lai ChâuĐiện Biên, Than Uyên được tách khỏi tỉnh Lào Cai và trở thành 1 huyện của tỉnh Lai Châu.

Ngày 8/4/2008, Chính phủ ban hành Nghị định điều chỉnh huyện Than Uyên, thành lập thêm 3 xã và 1 thị trấn gồm: xã Trung Đồng (được điều chỉnh từ 6.188 ha diện tích tự nhiên và 3.975 nhân khẩu của xã Thân Thuộc), xã Hua Nà (được điều chỉnh từ 2.555,40 ha diện tích tự nhiên và 2.529 nhân khẩu của xã Nà Cang), xã Mường Cang (được điều chỉnh từ 4.309,60 ha diện tích tự nhiên và 5.362 nhân khẩu của xã Nà Cang) và thị trấn Tân Uyên (được điều chỉnh từ 7.094,91 ha diện tích tự nhiên và 5.156 nhân khẩu của nông trường Than Uyên và 2.567 nhân khẩu của xã Thân Thuộc).

Ngày 15/11/2008, Than Uyên lại tách thành 2 huyện là Than Uyên và Tân Uyên.

Điều kiện tự nhiên
 

Vị trí địa lý

Phía  Đông Than Uyên giáp huyện Sa Pa, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai và huyện Mù Căng Chải, tỉnh Yên Bái; phía Tây giáp huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La; phía Nam giáp huyện Mù Căng Chải, tỉnh Yên Báihuyện Mường La, tỉnh Sơn La; phía Bắc giáp huyện Tân Uyên.

Địa hình

Địa hình Than Uyên chủ yếu là núi thấp và núi trung bình (đỉnh Nậm Mua cao 1.376 m) và thung lũng dọc theo sông Nậm Mu. Than Uyên còn có vùng đồng cỏ khá rộng và bằng phẳng so với các địa phương khác của Lai Châu.

Khí hậu

Nằm ở phía sườn Tây của dãy Hoàng Liên Sơn, trong vùng đất khá bằng phẳng giữa lưng chừng núi. Bởi thế, khí hậu ở Than Uyên chia thành hai mùa rõ rệt, mùa mưa và mùa khô, mùa mưa lượng mưa rất nhiều và kéo dài, còn mùa khô thì gió Lào thổi suốt ngày đêm khiến đất đai và cỏ cây xơ xác.

Tài nguyên

Khu vực sông Nậm Mu chảy qua Than Uyên dài khoảng 160 km, có độc dốc lớn nên có khả năng cung cấp năng lượng cho việc xây dựng thuỷ điện ở địa phương.

Than Uyên có gần 40.000 ha đất nông nghiệp và đồng cỏ, tiềm năng cho việc phát triển nông nghiệp, thích hợp với các loại cây lương thực, cây công nghiệp và chăn nuôi gia súc. Ngoài ra, Than Uyên còn là địa phương có đất hiếm và nhiều loại khoáng sản khác.

Điều kiện kinh tế, xã hội
 

Tiềm năng kinh tế

Là vùng đất hợp với các loại cây chè, lúa, ngô, thảo quả, cây lấy gỗ làm nguyên liệu, gỗ trụ mỏ và chăn nuôi gia súc, khai thác đặc sản rừng. Than Uyên có lợi thế hơn so với các huyện khác trong tỉnh là đất đai bằng phẳng, hệ thống giao thông thuận tiện vì có quốc lộ 32, 279 chạy qua.

Văn hoá, xã hội

Than Uyên là nơi sinh sống của 10 dân tộc như: Kinh, Tày, Mường, H'Mông, Dao, Giáy, Thái, Lào, Kháng, LaHa. Than Uyên có 12 xã, thị trấn: Pha Mu, Mường Mít, Phúc Than, Mường Than, Mường Càng, Hua Nà, Tà Hùa, Ta Gia, Tà Mung, Mường Kim, Khoen On và thị trấn Than Uyên.

Lễ cúng Thổ địa của người Kháng ở Than Uyên. Ảnh: báo Đất Việt

Người LaHa ở Than Uyên còn giữ được nhiều nét đặc sắc trong sinh hoạt, nhà ở của người LaHa thường được chia làm 2 phần. Nơi tiếp khách thường chiếm một nửa hoặc 2/3 diện tích trong nhà. Phần còn lại là không gian sinh hoạt chung của các thành viên trong gia đình. Người LaHa không ăn cơm như người Kinh hoặc các dân tộc khác mà ăn cơm nếp hàng ngày, chỉ khi gạo nếp hết mới dùng cơm tẻ hoặc độn thêm các loại ngũ cốc như ngô, sắn. Khi lúa sắp chín, người LaHa sẽ tổ chức lễ bảo vệ hồn lúa, những phụ nữ lớn tuổi mặc trang phục đẹp đóng vai mẹ lúa dâng lễ cúng  gồm: cơm mới, cá suối, củ khoai sọ, lá sả..... Bà mẹ lúa tiến hành nghi lễ đầu tiên, hát bài ca mang tính ma thuật trên nương lúa sắp thu hoạch.

Hằng năm, vào ngày 3/3 và 6/6 âm lịch, cộng đồng dân tộc Kháng ở mường Khoa lại tổ chức nghi lễ cúng thần thổ địa, cầu mong những điều tốt đẹp. Nghi lễ cúng thần thổ địa (Mừ té mà ngặt tia) của người Kháng rất đặc biệt vì chỉ có nam giới được tham dự. Mỗi gia đình sẽ có một đại diện tham gia, người đại diện sẽ mang theo một ít đồ ăn bằng xôi màu và một ít rượu. Ngày mùng 5/3 có lễ hội bắt cá tập thể bằng tay, dâng cá cúng, ăn các món ăn bằng cá và múa hát giao duyên....

Tiềm năng du lịch

Than Uyên là vùng đất có nhiều địa danh gắn với lịch sử đấu tranh giành độc lập của dân tộc như di tích đèo Khau Co, nơi nghĩa quân Mường Lay, Mường Khoa chặn đánh thực dân Pháp ngày 20/11/1886. Bản Nà Khoảng, xã Mường Kim là căn cứ du kích thời kỳ chống Pháp. Ngoài ra, Than Uyên cũng là địa danh có những thắng cảnh thiên nhiên hấp dẫn như quần thể hang động Che Bó, xã Mường Than nằm sâu trong lòng núi dài gần 750 km với những dòng suối trong vắt, có nhiều loại cá và những nhũ đá kỳ ảo, mùa đông ấm áp, mùa hè mát rượi. Quần thể thắng cảnh Tà Gia có nhiều hang động và những dãy núi đá vôi bạt ngàn với thảm thực vật phong phú…

Hạn chế

Khí hậu của Than Uyên rất khắc nghiệt, mùa mưa thường xảy ra lở núi và lũ quét. Mùa hè gió Lào khô cháy da, vì thế, Than Uyên được nhiều người đặt tên là “cao nguyên gió”.

Mục tiêu

Nhiều năm qua, ngoài các loại cây lương thực và công nghiệp, bà con dân tộc ở Than Uyên thường trồng thêm cây thuốc phiện để tăng thu nhập. Vì thế, ngoài mục tiêu phát triển kinh tế, Than Uyên phấn đấu đến năm 2010 sẽ chấm dứt tình trạng tái trồng cây thuốc phiện trên địa bàn.


©2021 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt