<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Nguyễn Trãi

Nguyễn Trãi (阮廌), một đại thần nhà Hậu Lê, hiệu là Ức Trai (抑齋). Ông được xem là một anh hùng dân tộc, một nhà chính trị, nhà văn hoá, nhà văn, nhà thơ và cũng là người chịu nhiều oan khiên nhất.

Tiểu sử
 

Nguyễn Trãi - Ảnh: tư liệu

Nguyễn Trãi quê ở làng Nhị Khê, huyện Thượng Phúc, tỉnh Hà Đông (nay là huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội). Thân phụ của ông là danh sĩ Nguyễn Ứng Long (tức là Nguyễn Phi Khanh), thân mẫu là Trần Thị Thái - con gái của Tư Đồ Trần Nguyên Đán, thuộc tôn thất nhà Trần.

Năm Canh Thìn (1400) đời nhà Hồ, ông đỗ Thái học sinh. Năm 20 tuổi, ông được bổ làm Ngự sử đài chánh chưởng. Năm Đinh Hợi (1407), nhà Minh sang xâm chiếm nước ta, cha của ông bị chúng bắt và bị đưa về Trung Quốc. Ông cùng với em là Nguyễn Phi Hùng đi theo đến Nam Quan gặp cha. Nghe lời khuyên của cha, ông quay trở về và bị quân Minh bắt giam ở phía Nam thành Đông Quan (Hà Nội).

Năm Mậu Tuất (1418), ông cùng Trần Nguyên Hãn trốn vào Lam Sơn, tham gia vào cuộc khởi nghĩa do Lê Lợi lãnh đạo. Trong suốt 10 năm khởi nghĩa, ông đã đưa ra nhiều sách lược để đánh đuổi quân Minh và giúp cuộc khởi nghĩa thành công.

Năm Đinh Mùi (1427), ông được liệt vào hàng Đại phu, chuyên coi sóc việc chính trị và việc ở Viện Khu mật. Năm Mậu Thân (1428) khi Lê Lợi lên ngôi, ông được phong tước Quan Phục Hầu và đổi họ thành Lê Trãi.

Sau khi Lê Lợi mất, Nguyễn Trãi bị bọn gian thần gièm pha nên phải cáo quan, về ở ẩn Côn Sơn (nay là tỉnh Hải Dương)

Năm Giáp Dần (1434), vì vua Lê Thái Tông mời ông ra, tỏ vẻ tin dùng, nên ông đành quay lại triều đình lo việc chính trị và văn hoá. Nhưng không lâu sau, khi vua Lê Thái Tông đi duyệt binh ở Hải Dương, vua đã đến ngụ ở Vườn Vải (Lệ Chi viên) của ông, rồi đột ngột bị bệnh và mất ở đấy. Đám gian thần ghép ông vào tội âm mưu giết vua, nên ông bị bắt giam vào ngục.

Năm Nhâm Tuất, ngày 16-8 Âm lịch, Nguyễn Trãi bị tru di tam tộc, hưởng thọ 62 tuổi.

Nỗi oan của ông gần hai mươi năm sau mới được rửa sạch. Đời Lê Thánh Tông, ông được truy phong là Tế Văn Hầu. Các con cháu của ông còn sót lại là Nguyễn Anh Võ, Tô Giám, Tô Kiên... đều được trọng dụng.

Tâm sự u uất của ông, nghìn năm sau như còn thấy tiếng thở dài trong bài thơ Oan ngục bằng chữ Hán và bài TỰ THÁN bằng Quốc âm:

Chiếc thuyền lơ lửng bên sông,

Biết đem tâm sự ngõ cùng ai hay.

Chắc chi thiên hạ đời nay,

Mà đem non nước làm rầy chiêm bao.

Đã buồn về trận mưa rào,

Lại đau về nỗi ào ào gió đông.

Mây trôi nước chảy xuôi dòng,

Chiếc thuyền lơ lửng trên sông một mình.

Tác phẩm
 

Các tác phẩm của ông còn truyền tụng:

  • Bình Ngô đại cáo.

  • Bài văn bia Vĩnh Lăng ở Lam Sơn.

  • Quân trung từ mệnh tập.

  • Ức Trai dư địa chí.

  • Quốc âm thi tập.

  • Ức Trai di tập.

  • Ngọc Đường di cảo.

  • Gia huấn ca.

Hiện nay, đền thờ của ông vẫn còn ở quê hương. Hai câu đối của Phạm Quý Thích tán tụng công lao và sự nghiệp của ông:

"Sự nghiệp văn chương khai quốc thù

Kỳ thường đới lệ cố gia thanh"

"Công tồn khai quốc Lam Sơn lục.

Khánh điển truyền gia cố ấp từ".

Các danh sĩ từ trước đến nay đều ca ngợi công lao và sự nghiệp của ông. Trong Khiếu vịnh thi tập của Hà Nhậm Đại đời Hậu Lê, có bài thơ quốc âm đề vịnh:

Giấc mộng hai nơi khéo tỏ tường,

Tới non sông gặp đức Cao hoàng.

Hịch thư nhiều thuở tài mau mắn,

Pháp độ trăm đường sức sửa sang.

Công giúp hồng đồ cao tợ núi,

Danh ghi thanh sử sáng bằng gương.

Hoạ kia gây bởi văn hoàng lỗi,

Xà nọ lời đâu chỉn lạ nhường.

Phan Phu Tiên là vị danh thần cùng thời với Nguyễn Trãi đã từng có thơ mừng, biểu dương tài đức và công lao của ông:

Chân nguyên hội hạnh phúc thần,

Tá trị danh nho kỷ hữu nhân.

Ấu học tráng hành hành thị đạo,

Sinh tri tiên giác giác tư dân.

Diên mai đỉnh vạc điều hoà mỹ,

Lễ nhạc quy mô chế tác tân

Tứ hải phương kim quy thống nhất,

Thùy năng lô dã ngoại đào quân.

Bản dịch:

Mở đầu dựng nước thuở phồn vinh,

May gặp danh nho giúp trị bình.

Trẻ học lớn làm, làm đạo lớn

Sinh khôn sớm biết, biết dân tình.

Muối mơ xanh vạc điều hoà khéo,

Lễ nhạc thước khuôn sắp đặt tinh

Bốn biển nay đã về một mối.

Ai hay lò tạo có tiên sinh.


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt