<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Nguyễn Án

Tiểu sử
 

Nguyễn Án là danh sĩ sống cuối đời Lê mạt, đầu nhà Nguyễn, dưới triều vua Gia Long (嘉隆; 1762 – 1820), tự Kính Phủ, hiệu Ngu Hồ, có tài liệu ghi hiệu là Ngu Hồ Khách và Kiếm Hồ Ngư Ẩn và Giang Bắc Cối. Quê ông ở làng Du Lâm, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh).

Nguyễn Án sống vào thời kỳ biến động dữ dội nhất của lịch sử dân tộc và cũng được chứng kiến phần nào tình hình đất nước tạm thời ổn định trở lại dưới triều Nguyễn. Song có lẽ ấn tượng sâu đậm nhất trong tâm trí ông là sự rối ren, loạn lạc thời cuối Lê, chỉ trong vòng không đầy hai chục năm mà thay đổi đến bốn triều đại.

Ông xuất thân trong một gia đình khoa bảng truyền thống, ông cố là Tiến sĩ Nguyễn Kham, ông nội là Tiến sĩ Nguyễn Ý, thân phụ là Nguyễn Chí Hoàn. Ngoài ra bà con thúc bá đều xuất thân đại khoa từ đời hậu Lê.

Nguyễn Án là người thông minh hiếu học, nhưng lớn lên giữa thời ly loạn, việc học hành lỡ dở. Ông đã sống những năm tháng gần như ẩn dật ở đất Thăng Long, trú ngụ trên mảnh đất thuê của người khác và mưu sinh một cách vất vả bằng nghề dạy học, làm thuốc, tìm niềm an ủi ở thiên nhiên và những người bạn văn chương. Rồi triều Tây Sơn suy vong, nhà Nguyễn lên. Năm Gia Long thứ 4 (1805), lúc đã 35 tuổi, do được tiến cử, ông được bổ làm Tri huyện Phù Dung (nay là huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên), nhưng chỉ được một năm, ông lấy cớ có việc riêng xin từ quan.

Năm Đinh Mão (1807), nhà Nguyễn mở khoa thi Hương đầu tiên ở Bắc Thành, ông đỗ Cử nhân tại trường thi Kinh Bắc (nay thuộc tỉnh Bắc Ninh), sau nhập chung với Trường Thăng Long, rồi lại ra làm Tri huyện Tiên Minh, tỉnh Kiến An (nay là huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng).

Năm Ất Hợi (1815), ông mất sớm khi mới 45 tuổi.

Tác phẩm
 

  • Phong Lâm minh lãi thi tập

  • Tang thương ngẫu lục (hợp soạn với Phạm Đình Hổ)

Ngoài ra, ông còn viết lời tựa cho tập thơ Đông dã học ngôn thi tập của Phạm Đình Hổ, thể hiện ít nhiều quan niệm của mình về thơ.

Phong Lâm minh lãi thi tập (Tập thơ tiếng kêu của gió thổi qua rừng)

Tập thơ gồm có 75 bài thơ, phần lớn là thơ đề vịnh núi sông, thắng tích, thơ cảm hoài và tiễn tặng bạn bè. Hiện còn bản chép tay ở Thư viện Viện nghiên cứu Hán Nôm (Hà Nội), số hiệu: A. 1201.

Tang thương ngẫu lục (Tình cờ chép việc dâu bể)

Sách được viết khoảng đầu thế kỷ XIX nhưng mãi đến năm 1896, ông nghè Gia Xuyên Đỗ Văn Tâm mới quyên tiền và cho in bằng mộc bản. Tác phẩm gồm 90 thiên, chia làm 2 quyển: quyển thượng 40 bài, quyển hạ 50 bài. Mỗi bài đều có tên tựa của tác giả hoặc Tùng Niên (Phạm Đình Hổ) hoặc Kính Phủ (Nguyễn Án). Các bài trong sách có thể chia ra làm 5 mục sau:

  • Danh nhân: Chu An, Nguyễn Trãi, Đặng Trần Côn...

  • Thắng cảnh: núi Dục Thúy, núi Phật Tích...

  • Di tích: Bia núi Thanh Nam, Tháp Báo Thiên...

  • Việc cuối đời Lê: thi Hội cuối đời Lê, lễ triều hạ đời Lê Cảnh Hưng.

  • Chuyện lạ: Chuyện Hoàng Sầm, Nguyễn Bá Dương, Nguyễn Văn Giai...

Trong đó có 32 thiên được ghi rõ tác giả là Kính Phủ:

  • Ma Đồng Xuân

  • Ông Lê Thời Hiến

  • Ông Đỗ Thế Giai và Ông Hoàng Ngũ Phúc

  • Chùa Tiên Tích

  • Liệt phụ Đoàn phu nhân

  • Dật sử của cụ Thái tể

  • Ông Đàm Thận Huy

  • Chuyện cũ trong phủ chúa

  • Quận mã Đặng Lân

  • Ông Lê Tuấn Mậu

  • Ông Uông Sĩ Đoàn

  • Hóa hổ

  • Đứa con đen

  • Hang núi

  • Ông Chu Văn Trinh

  • Bia núi Thành Nam

  • Cụ Thái tể tôi

  • Sông Độc

  • Mả tổ quận Bằng

  • Ông Nguyễn Tôn Khuê

  • Thành cũ trào khẩu

  • Ông Phạm Đình Trọng

  • Chùa Thiên Mụ

  • Hồ Hoàn Kiếm

  • Cửa kinh thành

  • Mả tổ họ Nguyễn làng Quế Ổ

  • Ông Sấm

  • Ông Dương Công Cảo

  • Người bán than

  • Phạm Tấu

  • Ông Võ Công Trấn

  • Ông Nguyễn Trật

Trong Tang thương ngẫu lục là một bức tranh tả thực về cuộc sống xã hội thời Lê mạt đầy náo loạn, rối ren, phức tạp. Điển hình của nó là cuộc sống xa hoa vương giả trong phủ chúa. Bên cạnh đó, trong Tang thương ngẫu lục cũng ghi lại những mẫu chuyện về các nhân vật lịch sử, những sự tích hoang đường kỳ lạ được lưu truyền trong triều đình và dân gian.

Trong Bách Khoa Toàn thư có nhận xét về tác phẩm của ông như sau: "Cuốn Tang thương ngẫu lục viết chung với Phạm Đình Hổ cũng là một tập kí như Vũ trung tuỳ bút, kể chuyện đời, mắt thấy tai nghe, nhưng đậm màu sắc hoang đường. Gạt phần mê tín dị đoan, cuốn sách cho biết nhiều chuyện về những nhân vật tiếng tăm trong nước: vua, chúa, đại thần, các vị Trạng nguyên, Tiến sĩ; toàn những chuyện lí thú, giai thoại về việc riêng tư, không ghi “hành trạng”. Ngoài ra, hai tác giả còn tả cảnh trí các đền chùa, những di tích lịch sử mà họ từng du lãm. Nguyễn Án còn có tập thơ "Phong lâm minh lãi thi tập", phần lớn là thơ cảm hoài, thơ đề vịnh núi sông, danh lam thắng cảnh".


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt