<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Thị xã Nghĩa Lộ

Sơ lược
 

Thị xã Nghĩa Lộ nằm ở phía Tây tỉnh Yên Bái, cách thành phố Yên Bái 84 km theo quốc lộ 32.

Lịch sử hình thành
 

Cuối thế kỷ 18, đầu thế kỷ 19, Nghĩa Lộ là một sách (sách Nghĩa Lộ) thuộc châu Văn Chấn, phủ Quy Hoá, tỉnh Hưng Hoá.

Năm 1886, hạt Nghĩa Lộ trực thuộc Đạo quan binh thứ tư miền thượng du Bắc Kỳ.

Ngày 11/4/1900, tỉnh Yên Bái được thành lập, Nghĩa Lộ là một xã thuộc tổng Phù Nham, huyện Văn Chấn.

Năm 1907, tổng Nghĩa Lộ được thành lập trên cơ sở xã Nghĩa Lộ và một số xã lân cận thuộc tổng Hạnh Sơn, Phù Nham.

Trước năm 1945, phố Nghĩa Lộ nằm trong xã Nghĩa Lộ thuộc châu Văn Chấn, sau đổi thành huyện Văn Chấn.

Ngày 13/5/1955, Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đã ký Sắc lệnh 231/SL, chuyển các huyện Văn Chấn, Than Uyên, Phong Thổ thuộc khu tự trị Thái-Mèo (tháng 10/1962, khu tự trị Thái – Mèo đổi tên thành Khu tự trị Tây Bắc).

Ngày 26/10/1962, tại kỳ họp thứ 5, Quốc hội khoá 2 đã ra Nghị quyết thành lập tỉnh Nghĩa Lộ, thị trấn Nghĩa Lộ trực thuộc huyện Văn Chấn tỉnh Nghĩa Lộ.

Ngày 8/10/1971, Hội đồng Chính phủ ra quyết định số 190/CP về việc thành lập thị xã Nghĩa Lộ (thị xã tỉnh lỵ) gồm thị trấn Nghĩa Lộ và các bản Tông Co, Ao Sen, Tông Pọng của xã Nghĩa An; các bản Noỏng, Que, Ngoa, Ten và một phần Ả Thượng của xã Nghĩa Phúc; các bản Lè, Căng Nà, Pa Khết, Chao Thượng của xã Nghĩa Lợi thuộc huyện Văn Chấn.

Ngày 27/12/1975, tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá 5 đã quyết định sáp nhập 3 tỉnh Yên Bái, Nghĩa Lộ, Lào Cai thành Tỉnh Hoàng Liên Sơn, Nghĩa Lộ thuộc tỉnh Hoàng Liên Sơn.

Tháng 3/1978, thị xã Nghĩa Lộ sáp nhập vào huyện Văn Chấn, trở thành thị trấn huyện lỵ của huyện Văn Chấn, tỉnh Hoàng Liên Sơn.

Năm 1991, tỉnh Yên Bái được tái lập, thị trấn Nghĩa Lộ của huyện Văn Chấn thuộc tỉnh Yên Bái.

Ngày 15/5/1995, Chính phủ ra Nghị định số 31/CP tái lập thị xã Nghĩa Lộ trên cơ sở thị trấn Nghĩa Lộ và một phần địa giới hành chính các xã Nghĩa An, Nghĩa Lợi, Nghĩa Phúc thuộc huyện Văn Chấn.

Ngày 24/12/2003, Chính phủ đã ra Nghị định số 167/2003/NĐ-CP về việc mở rộng địa giới hành chính thị xã Nghĩa Lộ, sáp nhập thêm 3 xã Nghĩa An, Nghĩa Lợi, Nghĩa Phúc của huyện Văn Chấn về thị xã Nghĩa Lộ.

Điều kiện tự nhiên
 

Vị trí địa lý

Phía Bắc, phía Đông, phía Nam của Nghĩa Lộ đều giáp huyện Văn Chấn; phía Tây giáp huyện Trạm Tấu.

Địa hình

Nghĩa Lộ nằm trong vùng đất cổ ở trung tâm vùng lòng chảo Mường Lò, thị xã có địa hình tương đối bằng phẳng, nghiêng theo hướng từ Tây sang  Đông, từ Nam lên Bắc, độ cao trung bình 250m so với mặt biển, xung quanh là những dãy núi cao bao bọc, có Ngòi Thia, Ngòi Nung, Suối Đôi chảy qua.

Khí hậu

Nghĩa Lộ mang đặc trưng của tiểu vùng khí hậu Tây Bắc, trong năm có 4 mùa rõ rệt. Nhiệt độ trung bình năm là 22,50C, số giờ nắng cả năm hơn 1.700 giờ, cao hơn các nơi khác trong tỉnh.

Lượng mưa trung bình từ 1.400 -1.600 mm/năm (thường tập trung vào các tháng 5, 8).

Là khu vực nằm sâu trong nội địa nên Nghĩa Lộ có độ ẩm thấp.

Tài nguyên

Ở Nghĩa Lộ có đất pha sét để sản xuất gạch và cát, đá, sỏi được khai thác ở ven ngòi, ven suối.

Điều kiện kinh tế, xã hội
 

Tiềm năng kinh tế

Cánh đồng Mường Lò ở thị xã Nghĩa Lộ. Ảnh: vov.

Thị xã Nghĩa Lộ nằm giữa trung tâm cánh đồng Mường Lò, nơi được mệnh danh là vựa lúa lớn thứ 2 khu vực Tây Bắc, Nghĩa Lộ có quốc lộ 32 đi Lào Cai, Sơn Lathành phố Yên Bái.

Đất đai ở Nghĩa Lộ thích hợp trồng các loại cây như lúa, cây hoa quả có hạt (nhãn, vải) và chăn nuôi trâu, bò, lợn. 100% xã, phường của thị xã Nghĩa Lộ có điện lưới quốc gia, Nghĩa Lộ là địa phương có thế mạnh về chế biến chè, thực phẩm, gia công đồ gỗ, thủ công mây tre, may mặc.

Văn hoá, xã hội

Diện tích: 29,66 km2

Dân số: 26.000 người (2004)

Mật độ dân số: 875 người/km2

Thị xã có 7 đơn vị hành chính gồm 4 phường: Trung Tâm, Tân An, Cầu Thia, Pú Chạng và 3 xã Nghĩa An, Nghĩa Lợi, Nghĩa Phúc

Nghĩa Lộ là địa bàn sinh sống của 17 dân tộc, trong đó dân tộc Thái khoảng 44%, còn lại là các dân tộc Kinh, Tày, Mường, Nùng…

Người Mường ở Nghĩa Lộ thường cư trú ở các thung lũng ven suối, trong những ngôi nhà sàn kiểu nhà 4 mái, có 3-5 gian, mái nhà lợp ván thông hoặc tranh và có 2 cầu thang, cầu thang chính đối diện cổng vào, cầu thang phụ ở cuối nhà dành cho phụ nữ.

Trang phục của nam giới Mường là quần áo cánh chàm, khuy vải. Trang phục cuả phụ nữ Mường tương tự phụ nữ Thái đen gồm khăn đội đầu và áo cánh ngắn màu trắng, váy đen có cạp dệt hoa văn sặc sỡ và hoạ tiết phong phú, điểm khác biệt là cổ áo trước đây hình chữ V nhưng hiện nay chuyển sang cổ đứng, quanh cổ áo cỏm có viền vải màu xanh hoặc đỏ, cúc áo thường có hình đôi ve sầu.

Người Mường sống chủ yếu bằng nghề trồng lúa nước, phụ nữ Mường có thêm nghề thủ công như: dệt vải, dệt thổ cẩm, đan lát…

Người Mường thường có các điệu múa đặc trưng là múa mỡi, múa nàng tiên, múa trống tu.

Tiềm năng du lịch

Ở thị xã Nghĩa Lộ có các khu di tích (Bảo tàng Hồ Chí Minh, khu di tích lịch sử Căng đồn Nghĩa Lộ), chợ Mường Lò, các làng dệt thổ cẩm, thêu may Nghĩa An…

Nghĩa Lộ hấp dẫn du khách với câu nói nổi tiếng của người Mường Lò “không xoè không tốt lúa, không xoè thóc cạn bồ”. Xoè Thái có nhiều điệu như xoè quanh đống lửa, xoè nâng khăn mời rượu, xoè tiến lùi, xoè tung khăn, xoè vòng tròn vỗ tay. Không chỉ biết xoè, bà con dân tộc Thái còn biết sử dụng các loại nhạc cụ như: Pí, khèn bè, trống... và có những trò chơi hấp dẫn như: bắn nỏ, đẩy gậy, đua mảng, tó mắc lẹ, đánh yến, ném còn...

Vào dịp lễ hội như lễ hội hoa ban, lễ hội Lồng Tồng (xuống đồng), lễ hội Xên Hươn, Xên Bản, Xên Mường (cúng nhà, cúng bản, cúng mường), bà con các dân tộc ở Nghĩa Lộ còn có các trò chơi như: kéo co, đánh yến, đu chà... và tham gia hát khắp, then, lượn...

Du khách đến Nghĩa Lộ được thưởng thức nhiều món đặc sản như: rượu cần, rêu nướng, rêu hấp (rêu suối Thia), thịt trâu sấy, nộm hoa chuối rừng, xôi thập cẩm, nếp tan, cơm lam, cá nướng, cá mọc, thịt bò xào bông lau, măng chua hầm gà, rau rừng thập cẩm hoặc quả trám, măng mai, trái sơn tra, măng lau, lá sắn, chim rừng, dế mèn…


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt