<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Khu di tích Mỹ Sơn

Vị trí

Khu di tích Mỹ Sơn thuộc xã Duy Phú, huyện Duyên Xuyên, tỉnh Quảng Nam, cách thành phố Hội An 45 km về phía Tây, cách thành phố Đà Nẵng 70 km về phía Đông. Đây là cụm đền tháp Chăm đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá thế giới vào tháng 12/1999.

Lịch sử hình thành

Theo nội dung văn bia Mỹ Sơn tạo dựng vào cuối thế kỷ 4 đầu thế kỷ 5, trước khi vùng đất này được dâng lên thần linh vĩnh viễn, đây là nơi tu luyện của các đạo sĩ, những người chịu ảnh hưởng của Ấn Độ giáo, nơi đây đã có nhiều đền tháp được xây dựng bằng vật liệu nhẹ như gỗ tre, nguyên liệu có sẵn tại địa phương. Sau đó, vua Bhadresvara đã xây dựng một ngôi đền bằng gỗ để dâng cúng vua thần Siva- Bhadresvara.

Hơn hai thế kỷ sau đó, ngôi đền này đã bị thiêu huỷ trong một trận hỏa hoạn lớn. Vào đầu thế kỷ thứ 7, vua Sambhuvarman đã xây dựng lại ngôi đền bằng những vật liệu bền vững hơn, còn tồn tại đến ngày nay. Các triều vua sau đó đều tu sửa các đền tháp cũ và xây dựng đền tháp mới để dâng lên các vị thần của họ.

Lịch sử khám phá

Mỹ Sơn luôn tấp nập du khách - Ảnh: Hoàng Chí Hùng - Bùi Ngọc Tuấn

Khu di tích Mỹ Sơn được khám phá lần đầu tiên vào năm 1898, bởi một học giả người Pháp tên là M.C Paris. Tiếp đó, vào những năm đầu thế kỷ 20, 2 nhà nghiên cứu của Viễn thông Pháp là L.Finot và L.de Lajonquière và nhà kiến trúc sư kiêm khảo cổ học H. Parmentier đã đến Mỹ Sơn để nghiên cứu văn bia và nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc Chăm. Cho đến những năm 1903-1904 những tài liệu cơ bản nhất về bi ký và nghệ thuật kiến trúc Mỹ Sơn đã được L.Finot chính thức công bố.

Năm 2002, tiến hành khai quật tháp F1. Kết quả cho thấy: Mặt bằng phần đế tháp có bình đồ hình chữ nhật, phần thân tháp có mặt bằng hình vuông. Chất liệu và kỹ thuật xây dựng cùng mỹ thuật trang trí có sự chênh nhau của thời đại dựng xây. Đặc biệt, trong lòng tường thân tháp phát hiện một viên gạch sử dụng lại có hoa văn trang trí, cho thấy việc xây dựng có dùng lại những thành phần chất liệu đá của các công trình trước đó đã bị sụp đổ.

Năm 2005, một cuộc khai quật khảo cổ học trong lòng đất Mỹ Sơn được tiến hành trước nhóm tháp D, nhóm tháp trung tâm của khu di tích này. Dưới lòng đất từ độ sâu 0,9 đến 1,1m so với mặt bằng hiện tại và 2,3m so với mặt bằng lòng kiến trúc cho thấy ở đây có một lớp kiến trúc có niên đại sớm hơn, đã từng được dựng xây trước đó. Lớp kiến trúc này có các bộ phận trang trí còn nguyên khối được khắc tạc đẹp, có tính nghệ thuật cao, những ngói mũi lá dài nhọn; đầu ngói ống trang trí hoa văn như kiến trúc được biết đến qua các cuộc khai quật Trà Kiệu - kinh đô Simhapura cổ kính của người Chăm xưa nằm không xa Mỹ Sơn. Kết quả khai quật này cho thấy có một lớp kiến trúc được xây dựng sớm, sau này do nhiều yếu tố bị sụp đổ mà các công trình kiến trúc hiện còn xây đè lên trên cùng một địa điểm.

Hành trình trở thành Di sản thế giới

Một ngọn tháp ở Mỹ Sơn - Ảnh: Hoàng Chí Hùng - Bùi Ngọc Tuấn

Ngày 29-4-1979, Bộ Văn hoá - Thông tin (Nay là Bộ Văn hoá - Thể thao - Du lịch) đã ra quyết định số 54/VH-QĐ, công nhận Mỹ Sơn là "Di tích kiến trúc nghệ thuật".

Năm 1980, thực hiện chương trình Hợp tác văn hóa Việt Nam - Ba Lan - Tiểu ban Phục hồi di tích Chăm Pa do cố kiến trúc sư Ba Lan Kazimierz Kwiatkowski (Kazik) phụ trách đã đến Mỹ Sơn xúc tiến công việc phát quang, dọn dẹp toàn bộ khu di tích, gia cố, phục hồi từng phần các tháp thuộc nhóm B,C,D; khai quật tháp A1, gia cố các phần còn lại của nhóm A, tiếp tục phát hiện được nhiều tác phẩm điêu khắc có giá trị và tổ chức trưng bày ngay tại Mỹ Sơn.

Năm 1997, Chính phủ Việt Nam tiến hành lập hồ sơ gửi tới Trung tâm Di sản Thế giới tại Paris, để xin được công nhận Khu di tích Mỹ Sơn là Di sản văn hoá thế giới.

Cuối năm 1998, một cuộc Hội thảo Khoa học kỷ niệm 100 năm phát hiện, nghiên cứu, bảo tồn Mỹ Sơn được tổ chức trọng thể tại đô thị cổ Hội An, hàng chục nhà khoa học, nhà nghiên cứu cùng với hàng trăm du khách trong và ngoài nước đã đến chiêm bái Mỹ Sơn.

Tháng 12/1999, UNESCO đã chính thức công nhận Mỹ Sơn là Di sản văn hoá thế giới.

Kiến trúc

Mỹ Sơn là một quần thể với hơn 70 ngôi đền tháp mang nhiều phong cách kiến trúc, điêu khắc tiêu biểu cho từng giai đoạn lịch sử của vương quốc Chăm Pa. Hầu hết các công trình kiến trúc, tác phẩm điêu khắc tại Mỹ Sơn đều chịu ảnh hưởng của Ấn Độ giáo. Các đền tháp phần lớn quay về hướng Đông - phương mặt trời mọc, chỗ trú ngụ của thần linh; ngoại trừ một vài tháp quay về hướng Tây hoặc cả hai hướng Đông - Tây, thể hiện tư tưởng hướng về thế giới bên kia của các vị vua sau khi chết được phong thần và để tỏ lòng hoài niệm tổ tiên.

Do thiên tai, chiến tranh, đến nay Mỹ Sơ nchỉ giữ lại được khoảng gần 20 tháp. Tuy nhiên, tất cả tài liệu bia ký, kết quả khảo cổ, dấu tích vật chất còn lưu lại tại Mỹ Sơn và một số bảo tàng trong nước như Bảo tàng Điêu khăc Chăm Pa tai Đà Nẵng, Bảo tàng lịch sử thành phố Hồ Chí Minh ... cũng đủ khiến người ta cảm phục về nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc và trang trí của người Chăm Pa cổ xưa. Đăc biệt, cho đến nay kỹ thuật kết dính vật liệu không có mạch hồ trong việc xây dựng đền tháp ở Mỹ Sơn vẫn là một bí ẩn luôn kích thích sự tìm tòi, nghiên cứu và đam mê khám phá của các nhà khoa học.

Du khách nước ngoài chụp ảnh lưu niệm - Ảnh: Hoàng Chí Hùng - Bùi Ngọc Tuấn

Qua hàng chục năm nghiên cứu, các nhà nghiên cứu đã đưa ra những bằng chứng thuyết phục. Những kiến trúc ở Mỹ Sơn được xây dựng bằng gạch đã nung sẵn, vật liệu này được chế tác ngay tại địa phương. Phân tích hoá chất trên bề mặt kết dính các viên gạch cho thấy các viên gạch được gắn kết bằng nhựa thực vật khai thác tại rừng núi trong vùng. Đó là nhựa cây dầu rái (tên khoa học Dipterocarpus Alatus), là chất nhớt dạng nước có màu vàng nhạt trong suốt, độ kết dính cao, không thấm nước. Khi sử dụng bôi trên bề mặt, các viên gạch gắn kết với nhau vững chắc.

Để xây tháp, các viên gạch được mài bề mặt khá phẳng gắn với nhau bằng nhựa cây dầu rái tạo nên khối chập liền khít liên kết ổn định vững chắc. Khi xây, dựa vào mặt bằng, bình đồ khối tạo tác nên hình dáng, người ta xây mài chập các viên gạch với nhau. Tiếp theo là khắc tạc các hoa văn, hoạ tiết trang trí trên kiến trúc, sau khi hoàn thành lại phủ lên toàn khối một lớp nhựa mỏng làm chất ngăn cách hạn chế sự tác động của môi trường; chính vì thế các kiến trúc ngàn năm tuổi vẫn ngời lên màu gạch đỏ, mặc cho sự can thiệp của tự nhiên.

Nghệ thuật kiến trúc tháp Chăm tại  Mỹ Sơn hội tụ được nhiều phong cách; mang tính liên tục từ phong cách cổ thế kỷ VII đến thế kỷ VIII; phong cách Hoà Lai thế kỷ VIII đến thế kỷ thứ IX; phong cách Ðông Dương từ giữa thế kỷ IX; phong cách Mỹ Sơn và chuyển tiếp giữa Mỹ Sơn và Bình Ðịnh; phong cách Bình Ðịnh...

Ngoài các tác phẩm nghệ thuật chất liệu đá, qua khai quật lòng tháp Mỹ Sơn C7 đã tìm thấy một bộ đồ trang sức bằng lim loại quý có giá trị mỹ thuật cao - những vật dâng cúng cho thần. Thông tin từ những trang sử đá cho biết các triều đại Champa thường dâng cúng các hiện vật kim loại có giá trị lên thần linh. Nhưng đến nay, chỉ tìm thấy một bộ đồ trang sức kim loại trên. Khi nghiên cứu thành phần trên các bệ thờ, các nhà nghiên cứu nhận thấy dấu vết kỹ thuật dùng để gắn các hiện vật kim loại quý. Đó là các lỗ mộng hình vuông, mộng tròn có kích thước nhỏ. Việc phát hiện những đồ kim loại liên quan đến các di tích là tín hiệu mở ra một hướng tiếp cận để tìm hiểu khu di tích này một cách toàn diện hơn.

Khai thác và bảo tồn

Kể từ khi trở thành Di sản văn hoá thế giới, khu di tích Mỹ Sơn cũng trở thành một trong những địa điểm du lịch nổi tiếng của Việt Nam, thu hút đông đảo du khách trong nước và quốc tế đến tham quan. Tháng 3/2006, Ban quản lý khu di tích còn mở thêm tuyến tham quan vào ban đêm, từ 19h - 22h, ngoài chương trình tham quan đền tháp, du khách còn được thưởng thức nhạc Chăm do đoàn nghệ thuật của Ban quản lý du di tích biểu diễn.

Năm 2007, Chính phủ Việt Nam đã phê duyệt dự án “Quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích Mỹ Sơn”, với tổng nguồn vốn đầu tư hơn 282 tỷ đồng. Dự án nhằm ngăn chặn quá trình hủy hoại các đền tháp Chăm Pa Mỹ Sơn, bảo tồn cảnh quan thiên nhiên; định hướng bảo tồn khu di tích Mỹ Sơn trong tổng quan các di sản - di tích quốc gia nhằm phát huy các giá trị của Mỹ Sơn trong khai thác tiềm năng du lịch - văn hóa và phát triển bền vững và tổ chức rà phá bom mìn trong khu vực.

Một vài hình ảnh

   


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt