<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Huyện Mường Tè

Sơ lược
 

 Mường Tè là huyện miền núi phía Tây Bắc của Lai Châu, cách thị xã tỉnh lỵ 200km, đây là một trong những địa phương khó khăn nhất của Việt Nam.

Lịch sử hình thành
 

 Năm 2002, Huyện Mường Tè được điều chỉnh lại sau khi thành lập huyện mới Mường Nhé. Lúc đó, Mường Tè có 14 đơn vị hành chính (sau đó chuyển xã Nậm Hàng từ huyện Mường Lay, thuộc tỉnh Điện Biên hiện nay sang). Năm 2004, diện tích tự nhiên của huyện Mường Tè là 5.042,8 km², là huyện lớn nhất tỉnh Lai Châu.

Ngày 02/1/2004, Chính phủ ban hành nghị định số 01/2004/NĐ-CP chia tách tỉnh Lai Châu cũ, huyện Mường Tè trực thuộc tỉnh Lai Châu mới.

Ngày 8/4/2008, chính phủ ban hành Nghị định điều chỉnh địa giới hành chính huyện Mường Tè, thành lập thêm xã Nậm Manh (điều chỉnh 16.470,30 ha diện tích tự nhiên và 2.032 nhân khẩu của xã Nậm Hàng).

Điều kiện tự nhiên
 

 Mường Tè nằm ở phía Tây Bắc tỉnh Lai Châu, nằm trên biên giới giữa Việt Nam - Trung Quốc. Phía Bắc giáp tỉnh Vân Nam Trung Quốc; phía Tây và phía Nam huyện Mường Tè giáp huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên; phía Đông Mường Tè là huyện Sìn Hồ.

Địa hình

 Địa hình núi cao xen thung lũng, địa hình dốc, chia cắt mạnh. Nhiều đỉnh cao trên 2000m như: Phu Si Lùng 2658m, Phu Si Tùng 2421,2m, Nậm Nhé 2534m. Thượng nguồn sông Đà chảy qua 7 xã dọc theo chiều dài của huyện; nhiều sông nhánh: Nậm Sau, Nậm Sì Lường, Nậm Ngà, Nậm Ma.

Tài nguyên

 Đất rừng chiếm khoảng 90% diện tích, Mường Tè có thế mạnh trồng rừng và khai thác gỗ, lâm sản.

Điều kiện kinh tế, xã hội
 

Tiềm năng kinh tế

 Bên cạnh việc trồng rừng và khai thác gỗ, lâm sản, đất đai ở Mường Tè còn thích hợp trồng các loại cây ngũ cốc như lúa, ngô, lạc hoặc cây công nghiệp ngắn ngày như bông và chăn nuôi trâu, bò, ngựa. Giao thông ở Mường Tè còn khó khăn dù có đường liên tỉnh Lai Châu – Mường Tè chạy qua.

Văn hoá, xã hội

 Diện tích: 3.678,8 km2

Mật độ dân số: 13 người/km2

Dân số khoảng 47.406 người (năm 2004), bao gồm các dân tộc: Thái, Mông, Xá, Hà Nhì, Si La, Cống.

Bao gồm thị trấn Mường Tè và 15 xã: Tha Lũm, Ka Lăng, Mù Cả, Mường Tè, Pa Ủ, Nậm Khao, Bum Tở, Pa Vệ Sử, Tà Tổng, Bum Nưa, Hua Bum, Kan Hồ, Mường Mô, Nậm Manh và Nậm Hàng.

Năm 2008, thu nhập của người dân Mường Tè khoảng 4 triệu đồng/năm. Trước đó, thu nhập bình quân theo đầu người ở Mường Tè chỉ đạt  từ 3,1 đến 3,4 triệu/năm. Lương thực đầu người  đạt 378 kg/người.

Người Hà Nhì ( tên khác là U Ní, Xá U Ní) ở Mường Tè sống bằng nghề trồng lúa (ruộng bậc thang hoặc lúa nương). Hà Nhì là một trong những dân tộc đã biết cách khai khẩn ruộng bậc thang và đào mương đắp đập lấy nước, dùng trâu bò cày kéo và làm vườn cạnh nhà từ lâu đời.

Trang phục rực rỡ của người Hà Nhì. Ảnh: vnn.

Ngoài nghề trống lúa, người Hà Nhì rất coi trọng các nghề thủ công như đan lát, dệt vải. Đa số người Hà Nhì tự dệt vải để mặc. Trang phục của người Hà Nhì chủ đạo là màu đen, chỉ có mũ, khăn, 2 ống tay và nẹp áo phụ nữ có trang trí.

Người Hà Nhì có phong tục đặc biệt, mỗi cặp vợ chồng phải cưới 2 lần, khi làm ăn khấm khá và có đứa con đầu tiên, các cặp vợ chồng sẽ tổ chức cưới lần thứ 2.

Dù không có chữ viết riêng nhưng người Hà Nhì có nhiều truyện cổ, có cả truyện thơ dài. Nam nữ thanh niên có điệu múa riêng, khi tỏ tình thường dùng các loại khèn lá, đàn môi, sáo dọc. Phụ nữ thích thổi am-ba, mét-du, tuy-húy hay nát-xi còn con trai gảy đàn La Khư. Người Hà Nhì ở nhà lằm bằng đất, tường trình rất dày và không có cửa sổ.

La Hủ (còn có tên gọi khác là Xá Lá Vàng) là dân tộc chỉ có ở 2 tỉnh Điện BiênLai Châu, nhưng hầu hết sống tập trung ở Mường Tè. Nam giới La Hủ rất giỏi đan lát các sản phẩm từ mây, tre. Dân tộc La Hủ lập bản trên sườn núi và con trai khi kết hôn phải đi ở rể. Nhà của người La Hủ làm bằng tre, mái lợp bằng lá chuối xanh. Đến khi mái nhà chuyển sang vàng, người dân sẽ chuyển đến nơi khác và dựng nhà mới nhưng hiện nay, họ đã bỏ tục tập cũ và định cư thành từng bản.

Ngoài dân tộc La Hủ, Hà Nhì, Mường Tè còn là nơi sinh sống của 4 dân tộc khó khăn nhất nước, đó là Mảng, Khơ Mú, Cống, Kháng.

Tiềm năng du lịch

Mặc dù giao thông ở Mường Tè chỉ có liên tỉnh lộ Lai Châu (Mường Lay) - Mường Tè chạy qua, nối thị trấn Mường Tè với thị xã Lai Châu(nay là thị xã Mường Lay, tỉnh Điện Biên), qua huyện Sìn Hồ, nhưng Mường Tè vẫn hấp dẫn du khách nhờ những nét văn hoá đặc sắc của cộng đồng dân tộc thiểu số.

So với các dân tộc khác, người Hà Nhì có nhiều loại bài hát nhất như: hát ru, thanh niên nam nữ hát đối, hát đám cưới, hát đám ma, hát mừng nhà mới, hát tiếp khách quí, hát trong ngày tết...

Trong một năm, người Hà Nhì có nhiều lễ hội như tết năm mới vào đầu tháng 10 âm lịch, Tết cơm mới, Tết mồng 5 tháng 5, rằm tháng 7, nhưng đặc biệt nhất là lễ Cấm bản (Gạ Ma Thú), diễn ra vào tháng 2 âm lịch. Trong thời gian 5 ngày có 14 nghi lễ. Ngày đầu tiên (ngày con hổ) cúng thần rừng, thần núi tại khu rừng cấm của bản, ngày thứ 2, cúng Cá Tu Tu (cúng chó) được tổ chức ngay đầu bản và có đầy đủ dao, rựa…Những ngày tiếp theo là lễ cúng thần mó nước, thần lửa, thần thổ địa, thần gió, ném cơm vàng…

Từ thủ đô Hà Nội muốn lên Mường Tè phải đi cung đường Hà Nội - Thu Cúc – Ba Khe - Nghĩa Lộ - Mù Căng Chải - Than Uyên - thị xã Lai Châu - Sìn Hồ - Mường Tè.

Đường lên Mường Tè rất khó đi vì dốc cao, uốn lượn quanh co qua những dãy núi trùng điệp, đường có vô số ổ gà, ổ voi và những bãi bùn nhão nhoẹt, phương tiện di chuyển tốt nhất là các loại xe đặc chủng như xe Jeep, xe tải. Tránh lên Mường Tè vào mùa mưa vì nguy cơ sạt núi, lũ quét, sập cầu, lở đất, tắc đường luôn rình rập. Người bản địa có câu vè đúc kết kinh nghiệm khi lên Mường Tè như sau:

 “Người nào không hiểu thì lên Tây Bắc

 Người nào thắc mắc thì lên Mường Tè

 Đi xuồng không được thì đi xe

Đi xe không được lại đi xuồng…”. 

Hạn chế

 Mường Tè là huyện có tỷ lệ mật độ giao thông thấp nhất của tỉnh Lai Châu, bình quân chỉ khoảng 6,6km/100 km2. Dân cư trên địa bàn phân bố thưa thớt, địa bàn huyện cách xa trung tâm hành chính tỉnh, một số dân tộc còn sống du canh, du cư, trình độ dân trí không đồng đều, sản xuất còn lạc hậu cộng với nạn nghiện hút đang ở mức trầm trọng.

Việc đi lại của người dân huyện Mường Tè còn rất khó khăn vì có rất nhiều cầu, cống qua sông, suối... có những tuyến đường chỉ đi lại được trong mùa khô, còn mùa mưa thường chìm trong lũ hoặc sạt lở nghiêm trọng.


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt