<
Trang chủ » Tri Thức Việt
Từ khóa Toàn văn
Tỉnh Hà Tây

Hà Tây là một tỉnh cũ của Việt Nam trong giai đoạn từ 1991-2008, về sau được xáp nhập vào thành phố Hà Nội (01/08/2008). Tỉnh nằm ở vùng trung tâm của đồng bằng Bắc Bộ, giáp hai bờ sông Hồngsông Đà.

Diện tích: 2.191,9 km2

Dân số: 2.543,5 nghìn người (2006)

Mật độ 1.157 người/km2 (2006)

Dân tộc: Kinh, Mường, Dao, Tày

Tỉnh lỵ: thành phố Hà Đông

Bao gồm: Thành phố Hà Đông, thành phố Sơn Tây và 12 huyện: Ba Vì, Phúc Thọ, Đan Phượng, Thạch Thất, Hoài Đức, Quốc Oai, Chương Mỹ, Thanh Oai, Thường Tín, Mỹ Đức, Ứng Hoà, Phú Xuyên.

Vị trí
 

Hà Tây là tỉnh nằm ở khu vực trung tâm của vùng Ðồng bằng Bắc Bộ. Phía Bắc giáp sông Hồng, ngăn cách với tỉnh Vĩnh Phúc. Phía Nam giáp tỉnh Hà Nam. Phía Tây giáp các tỉnh Phú ThọHoà Bình. Phía Đông giáp tỉnh Hưng Yên.

Địa hình
 

Tuy là tỉnh đồng bằng nhưng địa hình Hà Tây khá đa dạng, bao gồm cả đồng bằng và đồi núi. Nhìn chung, địa hình thấp dần từ Tây Bắc xuống Đông Nam.

Vùng núi đồi phía Tây, có độ cao tuyệt đối 300m trở lên, diện tích 704km2, chiếm 1/3 diện tích toàn tỉnh, địa hình dốc trên 250. Cao nhất là đỉnh núi Ba Vì 1.281m, núi Gia Dê thuộc Ba Vì có độ cao 707m, núi Thiên Trù (Mỹ Đức cao 378 m, núi Bộc (Chương Mỹ) cao 245m, núi Thầy (Quốc Oai) cao 105m. Các núi đá vôi tập trung ở phía Tây Nam tỉnh, địa hình bị chia cắt rất phức tạp, có nhiều hang động lớn. Vùng đồi gò có diện tích trên 530 km2, chủ yếu là đồi thấp (độ cao trung bình 100 m) xen lẫn các thung lũng.

Vùng đồng bằng phía Đông có diện tích 1.444 km2 chiếm 2/3 diện tích toàn tỉnh. Độ cao trung bình từ 5-7 m so với mặt biển. Địa hình vùng đồng bằng tương đối bằng phẳng, mang đặc trưng vùng đồng bằng Bắc Bộ với nhiều ô trũng đê viền. Đất đai màu mỡ, có điều kiện thâm canh cây lúa nước cho năng suất cao, phát triển rau màu, cây công nghiệp ngắn ngày.

Khí hậu
 

Hà Tây có khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm, có mùa đông khô lạnh. Khí hậu phân hoá theo địa hình. Vùng đồng bằng có độ cao trung bình 5-7 m, chịu ảnh hưởng của gió biển, khí hậu nóng ẩm, nhiệt độ trung bình năm 23,8oC; lượng mưa trung bình 1700 - 1800 mm. Vùng đồi gò có độ cao trung bình từ 15 m - 50 m. Khí hậu lục địa có ảnh hưởng gió Lào, nhiệt độ trung bình 23,5oC, lượng mưa trung bình 2.300 - 2.400 mm. Vùng núi Ba Vì có độ cao 700m trở lên, là vùng khí hậu mát mẻ, nhiệt độ trung bình 18oC. Lượng mưa trung bình trên 2300 mm.

Sông ngòi
 

Hà Tây nằm kẹp giữa hai con sông lớn của Bắc Bộ là sông Đàsông Hồng. Sông Đà chảy ở Tây Bắc tỉnh, trên địa bàn huyện Ba Vì, chiều dài khoảng 32km, làm ranh giới với tỉnh Phú Thọ. Sông Hồng chảy ở phía Đông, từ Bắc xuống Nam, với chiều dài khoảng 127km, đoạn sông phía Bắc ngăn cách Hà Tây với Vĩnh Phúc, đoạn sông phía Nam ngăn cách Hà Tây với Hưng Yên, đoạn sông ở giữa chảy xuyên qua lòng thành phố Hà Nội.

Ngoài ra, trong phạm vi của tỉnh còn có các con sông khác như: sông Đáy (103 km), sông Tích (110 km) sông Nhuệ (47 km), sông Bùi (7 km).

Ngoài các con sông, Hà Tây có các hồ lớn như: hồ Đồng Mô - Ngải Sơn (rộng 1.260 ha), hồ Suối Hai (671 ha), hồ Mèo Gù (113 ha), hồ Xuân Khanh (104 ha) thuộc huyện Ba Vì; các hồ Tuy Lai (259 ha), hồ Quan Sơn (283 ha) thuộc huyện Mỹ Đức; hồ Đông Xương (90 ha) thuộc huyện Chương Mỹ; hồ Tân Xã (80 ha) thuộc huyện Thạch Thất.

Tài nguyên thiên nhiên
 

Đất

Tổng diện tích đất tự nhiên của tỉnh là 2.191,9 km2. Trong đó, đất nông nghiệp chiếm 55,7%, đất lâm nghiệp 6,88%, đất chuyên dùng 18,14%, đất ở đô thị 0,29%, đất ở nông thôn 5,59%, đất chưa sử dụng 13,38%. Đất đai Hà Tây có độ phì cao, với nhiều loại địa hình nên có thể bố trí được nhiều loại cây trồng ngắn ngày, dài ngày, cây lương thực, cây thực phẩm, cây công nghiệp, đồng cỏ chăn nuôi, cây ăn quả, trồng rừng. Vùng đồng bằng thuận lợi cho phát triển cây lương thực, rau đậu, cây công nghiệp ngắn ngày, chăn nuôi lợn, vịt, thuỷ đặc sản. Vùng đồi gò thuận lợi cho trồng cây công nghiệp dài ngày (cà phê, trẩu, sở, thông) cây ăn quả và chăn nuôi đại gia súc. Do có vùng đồi gò, nên Hà Tây có điều kiện dành cho xây dựng, nhất là xây dựng các khu công nghiệp tập trung và các cơ sở hạ tầng khác.

Rừng

Rừng Hà Tây không lớn, nhưng rừng tự nhiên (vùng Ba Vì) có nhiều chủng loại thực vật phong phú, đa dạng, quí hiếm. Hiện nay, đã xác định được 872 loài thực vật bậc cao thuộc 427 chi nằm trong 90 họ. Hà Tây có 2 khu rừng tự nhiên: rừng Quốc gia Ba Vì có diện tích 7.400 ha với chủng loại thực vật phong phú và quí hiếm, 872 loài thực vật bậc cao thuộc 427 chi, trong 60 họ đã được xác định. Khu vực rừng tự nhiên thuộc huyện Mỹ Đức (vùng Hương Sơn) cũng bao gồm nhiều chủng loại động, thực vật quí, hiếm.

Khoáng sản

Gồm những loại khoáng sản chủ yếu như đá vôi (vùng Mĩ Đức, Chương Mĩ), đá granít ốp lát (vùng Chương Mĩ), sét (Chương Mĩ, Sơn Tây, Thạch Thất, Quốc Oai), Cao Lanh (Ba Vì, Quốc Oai), Đồng, pirít (Ba Vì), nước khoáng (Ba Vì)...

Nguồn nước mặt

Do mật độ sông suối khá dày và trải đều (bình quân 60Km/Km2) nên khối lượng nước lớn khoảng 180-200 tỷ m3. Hà Tây có nhiều hồ, đầm lớn, nhỏ (14 hồ, đầm có diện tích từ 50 ha đến 1260 ha). Lượng nước ngầm tương đối khá và ở độ sâu từ 10m đến 80m.

Lịch sử
 

Hà Tây là vùng đất có bề dày lịch sử văn hoá lâu đời, gắn liền với sự phát triển của đất nước. Đất Hà Tây xưa rất rộng, thuộc hai bộ Châu Diên và Phúc Lộc, là hai trong 15 bộ của nước Văn Lang. Vào đời nhà Hán, Hà Tây thuộc quận Giao Chỉ, dưới thời nhà Ngụy là quận Tân Hưng, rồi đến nhà Tần thuộc châu Tân Xương và thuộc Phong Châu vào đời nhà Tùy.

Đinh Tiên Hoàng đổi Phong Châu thành châu Quốc Oai. Thời thuộc Minh, châu Quốc Oai thuộc phủ Giao Châu. Đến cuối thế kỳ 15, địa danh Hà Tây mới bắt đầu có những thay đổi liên tục, có khi là xứ, lúc là trấn hoặc tỉnh. Đến 1830, triều đình mới cử một vị quan Tổng Đốc cai trị tỉnh Hà Tây; lúc ấy gồm cả Hưng Hóa và Tuyên Quang.

Năm 1831, Pháp thành lập tỉnh Sơn Tây, gồm các phủ Quốc Oai (các huyện Đan Phượng, Thạch Thất), phủ Quảng Oai (các huyện Tiên Phong, Phúc Thọ, Tùng Thiện, Bất Bạt); phủ Vĩnh Tường (các huyện Yên Lãng, Yên Lạc, Bạch Hạc, Phù Ninh, Lập Thạch); phủ Lâm Thao (các huyện Sơn Vi, Thanh Ba, Hoa Khuê, Hạ Hoa); phủ Đoan Hùng (huyện Hùng Quan, Tây Quan, Sơn Dương, Tam Dương). Năm 1838 tách phủ Đoan Hùng thuộc về tỉnh Tuyên Quang. Năm 1890, trích lập tỉnh Vĩnh Yên. Năm 1902, lập tỉnh Phúc Yên. Năm 1903, lập tỉnh Phú Thọ.

Tỉnh Hà Đông được lập năm 1888, tỉnh lị ở làng Cầu Đơ, nên tỉnh lúc này gọi là tỉnh Cầu Đơ, năm 1904, mới đổi tên là Hà Đông. Vị trí của tỉnh Hà Đông nằm ở phía Tây sông Nhị Hà (đáng lẽ ra, theo lý đó, tỉnh này phải gọi là Hà Tây mới đúng, nhưng có lẽ những người đặt tên tỉnh lấy lý do là tỉnh này là đất văn vật như đất Hà Đông bên Trung Quốc). Tỉnh Hà Đông gồm 1 thị xã, tỉnh lị bên dòng sông Nhuệ và 9 huyện: Chương Mỹ, Đan Phượng, Từ Liêm, Hoài Đức (mới đặt sau 1945) Mỹ Đức, Phú Xuyên, Thanh Trì, Thường Tín, Ứng Hoà.

Năm 1963, hợp nhất hai tỉnh Sơn Tây và Hà Đông thành tỉnh Hà Tây, tỉnh lị vẫn ở Hà Đông. Năm 1975 lại nhập với tỉnh Hoà Bình thành tỉnh Hà Sơn Bình, tỉnh lị là Hà Đông. Năm 1977, cắt các huyện Hoài Đức, Đan Phượng, Thạch Thất, Phúc Thọ, Ba Vì và một phần huyện Chương Mỹ (phía Bắc đường số 6) nhập vào thành phố Hà Nội, cuối năm 1990, lại trả về tỉnh Hà Tây, lúc này, Hoà Bình cũng đã được tách ra khỏi Hà Sơn Bình.

Tháng 12 năm 2006, Thủ tướng chính phủ ký nghị định thành lập thành phố Hà Đông thuộc tỉnh Hà Tây với diện tích tự nhiên là 4.791,7ha, 228.715 nhân khẩu, có 15 đơn vị hành chính gồm bảy phường và tám xã. Tháng 08 năm 2007, Thủ tướng Chính Phủ ký nghị định thành lập thành phố Sơn Tây, thuộc tỉnh Hà Tây, có 15 đơn vị hành chính gồm sáu phường và chín xã.

Văn hoá
 

Là tỉnh có nhiều dân tộc cùng chung sống, Hà Tây có một kho tàng văn học dân gian phong phú: ca dao, dân ca, tục ngữ, truyện thơ, truyện cổ tích, truyện cười có giá trị văn học. Người Kinh có hát chèo, hát trống quân, hát cò lả, hát cửa đình, múa rối nước. Người Mường có hát xéc bùa, hát ví, hát đúm, hát ru, hát đồng dao. Nhạc cụ có trống kèn... Cồng chiên là một loại hình âm nhạc độc đáo của dân tộc Mường. Người Dao có múa rùa, múa chung, múa chim.

Hà Tây là vùng đất sản sinh ra nhiều danh nhân dân tộc tiêu biểu như Phùng Hưng, Ngô Quyền, Nguyễn Trãi, Phan Huy Chú. Đồng thời là mảnh đất bảo tồn nhiều di sản văn hóa dân tộc tiêu biểu là hàng trăm đình chùa, miếu mạo có giá trị về kiến trúc điêu khắc, nghệ thuật tôn giáo.

Hà Tây có rất nhiều Lễ hội mang đặc trưng của Lễ hội truyền thống đồng bằng Bắc bộ Việt Nam, mỗi làng, mỗi vùng đều có Lễ hội riêng. Mỗi Lễ hội như một bảo tàng văn hoá sống động thể hiện rõ những nét đặc trưng văn hoá dân tộc. Du khách sẽ bắt gặp những nghi lễ tôn thờ các vị thần linh của cư dân nông nghiệp, để cầu cho mưa thuận gió hoà, mùa màng bội thu hay để tôn vinh, tưởng nhớ những vị anh hùng, những người có công lao với đất nước, với làng xã được tôn làm phúc thần bảo hộ. Lễ hội cũng là dịp để du khách tham dự vào những trò chơi dân gian như đấu vật, đánh cờ người, thổi cơm thi, kéo co, hội thả diều, hội chọi gà... hay xem các loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống như hát dô, hát chèo tầu, múa rối nước, múa rôi cạn ... Dưới đây là một số Lễ hội chính:

Hội Chùa Bối Khê xã Tam Hưng, Thanh Oai mở vào ngày 2 tháng Giêng âm lịch, thờ phật và đức thánh Bối Nguyễn Bình An. Trong hội có lễ rước kiệu, đánh cờ người.

Hội Chùa Trăm Gian xã Tiên Phương, Chương Mỹ là lễ hội thờ phật diễn ra từ ngày 4 đến ngày 6 tháng Giêng âm lịch. Trong hội, có lễ rước kiệu, múa rối nước, đấu vật.

Hội Chùa Hương xã Hương Sơn, Mỹ Đức là lễ hội dài nhất Việt Nam từ ngày 6 tháng Giêng đến ngày 25 tháng Ba âm lịch. Du khách thập phương về đây lễ phật cầu may và tham quan khu danh thắng Hương Sơn.

Hội Chùa Đậu xã Nguyễn Trãi, Thường Tín diễn ra từ ngày 8 đến ngày 10 tháng Giêng âm lịch thờ thần Pháp Vũ, bà Đậu. Trước đây là lễ cầu mưa của vua chúa phong kiến, nay là dịp lễ phật cầu may đầu xuân của dân trong vùng.

Hội Chùa Thầy xã Sài Sơn, Quốc Oai diễn ra từ ngày 5 đến ngày 7 tháng Ba âm lịch để tưởng nhớ đức thánh Từ Đạo Hạnh người đã tu thành chính quả tại Chùa Thầy. Trong hội có lễ rước kiệu và các trò vui dân gian như múa rối nước, đấu vật.

Hội Chùa Tây Phương xã Thạch Xá, Thạch Thất diễn ra vào ngày 6 tháng Ba âm lịch, là Lễ hội cầu phật với các hoạt động văn hoá dân gian như múa rối nước, đấu vật, múa sư tử.

Hội Đình Tây Đằng thị trấn Tây Đằng, Ba Vì diễn ra vào ngày 15 tháng Giêng âm lịch, tưởng nhớ công lao đức thánh Tản Viên và hai vị tướng của ông là Cao Sơn và Quý Minh. Trong lễ hội có lễ dâng hương, rước kiệu và bài vị của ba thánh.

Hội Đền Và xã Trung Hưng, TP Sơn Tây mở vào ngày 15 tháng Giêng âm lịch, thờ đức thánh Tản Viên. Trong hội có lễ dâng hương, cứ vào năm chẵn lại có lễ rước kiệu lên đền thượng trên đỉnh Ba Vì, lễ tắm tượng, tục đánh cá.

Hội đền Hát Môn (đền thờ Hai Bà Trưng) xã Hát Môn, Phúc Thọ diễn ra vào ngày 6 tháng Ba âm lịch, tương truyền là ngày mất của hai Bà. Lễ hội là dịp nhân dân tưởng nhớ công lao của Hai Bà Trưng với những nghi lễ như dâng hương, rước kiệu và các trò vui như bơi trải, đấu vật

Hội làng Chuông xã Phương Trung, Thanh Oai diễn ra vào ngày 10 tháng Giêng âm lịch để tưởng nhớ công ơn của Bố cái đại vương Phùng Hưng. Trong hội có lễ dâng hương, rước kiệu, hội thổi cơm thi. Đây còn là làng làm nón lá cổ truyền nổi tiếng.

Hội làng Đa Sĩ xã Kiến Hưng, thành phố Hà Đông diễn ra từ ngày 12 đến ngày 15 tháng Giêng âm lịch để tưởng nhớ công lao của thành hoàng và cũng là ông tổ nghề rèn, Hoàng Đôn Hoà. Trong hội có các nghi lễ như rước kiệu, múa rồng.

Hội làng La Khê xã Văn Phú, thành phố Hà Đông mở ngày 15 tháng Giêng âm lịch với nghi lễ dâng hương, rước kiệu và các trò chơi dân gian như đấu vật, thi võ, đập niêu, thổi cơm thi.

Hội làng Yên Nội xã Đông Quang, Quốc Oai diễn ra vào ngày 10 tháng Hai âm lịch với các nghi lễ như rước kiệu, dâng hương, đấu vật, thi võ để tưởng nhớ công đức của tướng quân Cao Lỗ thời An Dương Vương.

Giao thông
 

Với lợi thế nằm ở khu trung tâm của vùng đồng bằng Bắc Bộ, liền kề thủ đô Hà Nội, Hà Tây có hệ thống hạ tầng giao thông rất phát triển. Quốc lộ 1 từ Hà Nội qua Hà Tây chạy dài tới thành phố Hồ Chí Minh. Quốc lộ 6 qua Hòa Bình nối liền với Tây Bắc. Quốc lộ 32 qua Vĩnh Phúc nối Hà Tây với Việt Bắc. Quốc lộ 21B từ thành phố Hà Đông đi các huyện phía Nam của tỉnh, qua Hà Nam. Đường cao tốc Láng - Hoà Lạc là tuyến giao thông huyế́t mạch nối Hà Nội với sân bay Hoà Lạc ở huyện Thạch Thất của tỉnh Hà Tây.

Ngoài đường bộ, hệ thống giao thông đường thuỷ của Hà Tây cũng khá thuận tiện. Sông Hồng chảy ở phía Đông của tỉnh, theo chiều Bắc Na. Sông Đà chảy ở vùng Tây Bắc của huyện Ba Vì. Ngoài ra, còn có 4 con sông nhỏ chạy trong nội tỉnh tạo thành hệ thống giao thông thủy bộ liên hoàn.

Kinh tế
 

Hà Tây liền kề Thủ đô Hà Nội, có điều kiện tự nhiên và vị trí địa lý thuận lợi, đất đai phong phú, cảnh quan đẹp, rất có điều kiện phát triển để trở thành một khu vực vệ tinh phát triển trên cả 3 lĩnh vực: Nông nghiệp, công nghiệp và du lịch dịch vụ.

Trong những năm qua, kinh tế Hà Tây có những bước tiến đáng khích lệ. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực, tăng dần tỉ trọng công nghiệp từ 34,59% (năm 2002) lên 37,1% (năm 2004) và giảm dần tỉ trọng nông nghiệp từ 35,9% xuống còn 33,6%; dịch vụ giữ mức 29,5%. Cơ cấu lao động cũng có sự chuyển dịch quan trọng, từ 70% năm 2001, giảm xuống còn 65,8% năm 2004. Trong nông nghiệp, tỉ trọng chăn nuôi tăng lên, cơ cấu mùa vụ có sự thay đổi lớn với việc đưa vụ đông trở thành vụ sản xuất chính. Trong công nghiệp, khu vực kinh tế ngoài quốc doanh có tốc độ tăng 20%/năm, kinh tế Nhà nước tăng 27%/năm.

Trong những năm tới, tỉnh Hà Tây phấn đấu kết hợp hài hoà các nguồn lực bên trong và bên ngoài, nhất là vốn đầu tư, kỹ thuật, công nghệ và nguyên liệu, phát triển mạnh và đồng bộ hệ thống kết cấu hạ tầng, tạo điều kiện cho quá trình trao đổi hàng hoá và phát triển các loại hình dịch vụ.

Du lịch
 

Hà Tây là vùng đất có cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, gắn liền với các dấu tích về lịch sử phát triển của dân tộc qua đấu tranh dựng nước và giữ nước như vùng núi cao Ba Vì với huyền thoại Sơn Tinh - Thuỷ Tinh nay là Rừng Quốc gia Ba Vì, dưới chân núi có nhiều cảnh đẹp, xây dựng các điểm du lịch: Ao Vua, Khoang Xanh, Suối Tiên, Thác Mơ, Suối Hai, Đồng Mô…Dãy núi đá vôi trùng điệp phía Tây Nam tỉnh (Quốc Oai, Chương Mỹ, Mỹ Đức) có nhiều hang động độc đáo, kỳ thú, tiêu biểu là động Hương Tích tạo nên thắng cảnh Hương Sơn nổi tiếng trong nước và thế giới, hàng năm thu hút hàng vạn khách thập phương đến du lịch và trẩy hội.

Hà Tây còn có nhiều đình chùa có giá trị cao về mặt kiến trúc, điêu khắc nghệ thuật và tôn giáo: chùa Hương trong động Hương Tích nổi tiếng với danh xưng Nam thiên đệ nhất động, chùa Đậu (Thường Tín), chùa Tây Phương (Thạch Thất) có kiến trúc độc đáo nổi tiếng với 80 vị La Hán, chùa Thầy (Quốc Oai) là nơi tu hành của cao tăng Từ Đạo Hạnh. Cùng với hàng trăm di tích khác đều đã được xếp hạng quốc gia như: chùa Bối Khê, chùa Trăm Gian, chùa Trầm, đền Và, chùa Mía, lăng Ngô Quyền, đền Nguyễn Trãi, thành cổ Sơn Tây…

Tỉnh có 3 cụm du lịch: cụm Sơn Tây – Ba Vì là du lịch văn hoá sinh thái, nghỉ ngơi, vui chơi, giải trí, tham quan di tích lịch sử và văn hoá dân gian, nghỉ cuối tuần. Cụm chùa Hương là du lịch tín ngưỡng, tham quan di tích lịch sử, cảnh quan thiên nhiên, du lịch hang động. Cụm Hà Đông và phụ cận là du lịch xanh, du lịch văn hoá trong các làng nghề và làng nông nghiệp truyền thống, du lịch thương mại.

Đặc sản


©2022 Công ty Cổ phần Tin học Lạc Việt